MK DEKORRadio Taxi ZTMiędzynarodowe targi Lubelskie S.A. Black Red White UNIQA

Powiat chełmski -> Gmina Sawin

Kliknij na gmine, aby otrzymać szczegółowe informacje.

Rejowiec Fabryczny g. miejska Rejowiec Fabryczny Siedliszcze Wierzbica Sawin Chełm Leśniowice Wojsławice Żmudź Ruda-Huta Dorohusk Kamień Białopole Dubienka

Województwo Lubelskie - Powiat chełmski - Gmina Sawin

Gmina Sawin

Dane podstawowe

Gmina Sawin (dawn. gmina Bukowa) - gmina wiejska w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie chełmskim.
Siedziba gminy to Sawin.
Według danych z 30 czerwca 2004, gminę zamieszkiwało 5698 osób.

Struktura powierzchni

Według danych z roku 20026, gmina Sawin ma obszar 190,2 km², w tym:

  • użytki rolne: 69%
  • użytki leśne: 24%

Gmina stanowi 10,69% powierzchni powiatu.

Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni

jednostka

osób

 %

osób

 %

osób

 %

populacja

5698

100

2866

50,3

2832

49,7

gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)

30

15,1

14,9


Władze samorządowe

Urząd Gminy Sawin
ul. Chutecka 12
22-107 Sawin
tel./fax (82) 567 30 12

Przejdź w górę strony

Charakterystyka

Gmina Sawin położona jest w północnej części powiatu chełmskiego przy drodze krajowej nr 812 łączącej Chełm i Włodawę. Od północy sąsiaduje z gminą Hańsk, od wschodu z Rudą Hutą i Wolą Uhruską, od zachodu z Wierzbiną a od południa z gmina Chełm.
Z powierzchnią 19.020 ha zajmuje drugie miejsce w powiecie, natomiast pod względem ludności trzecie. Społeczność gminy liczy 6.004 mieszkańców (w tym 2.190 mieszka w Sawinie). Zaludnienie na 1 km2 wynosi 32 osoby, co plasuje gminę na 11 miejscu spośród 13 gmin powiatu. Gmina Sawin składa się z 27 miejscowości, skupionych w 19 sołectwach.

Przejdź w górę strony

Infrastruktura

Dobrze rozwinięta infrastruktura ma wpływ na atrakcyjność terenu. Położenie na szlaku komunikacyjnym, sprawia, że gmina posiada dobre połączenie autobusowe z Katowicami, bezpośrednie z Warszawą i Lublinem. Natomiast poszczególne miejscowości z Sawinem i miastem powiatowym Chełmem.

Sprawny przepływ informacji zapewnia dobrze rozwinięta sieć telefoniczna. Gmina została objęta powszechną telefonizacją stacjonarną (109 telefonów na 1.000 mieszkańców). Uzupełnieniem są stacje bazowe telefonii komórkowej Era GSM, Plus GSM i Orange. Informacje można przesłać także dzięki Poczcie Polskiej. Placówki jej znajdują się w Sawinie, Łowczy, Czułczycach.

Budownictwo mieszkaniowe mieszkańcy realizują we własnym zakresie. Na podstawie stanu w 1999r. istniało w gminie 1.825 mieszkań przy przeciętnej liczbie osób na mieszkanie 3,38 i przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania 63,9m2. W dyspozycji gmina posiada 13 mieszkań komunalnych.

Zaopatrzenie w wodę oparte jest częściowo na sieci wodociągowej w 2 miejscowościach: Sawin i Bukowa Wielka, o łącznej długości 17,5km. Korzysta z niego 682 odbiorców. Podjęto działania wodociągowania Czułczyc, Sajczyc i Przysiółka. Ścieki można odprowadzić poprzez kanalizację sanitarną zbiorczą w miejscowości Sawin do biologiczno-mechanicznej oczyszczalni ścieków. Długość sieci wynosi 18.800mb, długość przyłączy wynosi 5.500mb. Gospodarkę ściekową w pozostałych miejscowościach z tereniu gminy planuje się rozwiązać poprzez rozpoczęcie inwestycji w 2003r. pod hasłem „Budowa przydomowych oczyszczalni ścieków”. Odpady stałe można zagospodarować na składowisku odpadów, które zlokalizowane jest w miejscowości Malinówka. Dbając o ekologię gmina podjęła program selektywnej zbiórki odpadów.

Dobre zaopatrzenie mieszkańców szczególnie na terenie Sawina, zapewnia duża sieć sklepów branży spożywczej i przemysłowej. W każdy poniedziałek można zaopatrzyć się hurtowo na targu w Sawinie.

Nad zdrowiem mieszkańców czuwają dwa niepubliczne ośrodki zdrowia Ludi-med i Sawin-med, oraz dwa gabinety stomatologiczne. W leki można zaopatrzyć się w miejscowej aptece. System oświaty w gminie jest zorganizowany w postaci trzech szkół podstawowych: w Bukowie Wielkiej, Czułczycach, Wólce Petryłowskiej i Zespołu Szkół w Sawinie, w którego skład wchodzi szkoła podstawowa i gimnazjum.

Pożyczyć i przeczytać ciekawą książkę można w Gminnej Bibliotece Publicznej w Sawinie lub jej filiach: Bukowie Wielkiej, Czułczycach i Łowczy. Na osoby aktywne fizycznie czeka stadion i sala gimnastyczna Zespołu Szkół w Sawinie. Miłośników tańca i rozrywki zaprasza Ośrodek Kultury w Sawinie i Sajczycach.

Przejdź w górę strony

Gospodarka

Dominującym działem gospodarki gminnej jest rolnictwo. W zakresie użytkowania ziemi (zgodnie z danymi GUS stan na 31 maja 2002 r.), na ogólną powierzchnię 19.020 ha, użytki rolne stanowią 12.517 ha, z czego na grunty orne 8.858, sady 83 ha, łąki 2.757, trwałe pastwiska 819 ha, lasy i grunty leśne 4.742 ha, pozostałe 1.761 ha to grunty pod zabudowaniami, podwórzami, inne grunty użytkowe oraz nieużytki.

Z danych wynika, że gmina posiada średnio korzystne warunki do produkcji rolnej. Najwłaściwszym systemem rolniczym jest system zbożowo-paszowy. Wśród zbóż przeważa żyto, dalsze miejsca zajmują: pszenica, mieszanki zbożowe jare, jęczmień, pszenżyto, owies i rzepak. Wśród roślin okopowych przeważają ziemniaki i buraki cukrowe. W produkcji zwierzęcej przeważa trzoda chlewna. Według posiadanych danych na ok. 8.832 sztuki tych zwierząt, 5.000 szt. rocznie sprzedają 4 wielkotowarowe gospodarstwa. Hoduje się także 2.369 sztuk bydła. Dużą jego część stanowią krowy mleczne (1.275 szt.). W 2001 r. skupiono z terenu gminy 2.175.685 litrów mleka. Ponadto hoduje się 726 sztuk koni, ok. 82.921 sztuk drobiu.

Gospodarstwa na terenie gminy są rozdrobnione, ponad 86,3% są to gospodarstwa od 1÷10 ha (od 1÷5 ha 64,3%). Średnia wielkość gospodarstwa wynosi 5,4 ha.

Zauważyć można także rozwój prywatnej przedsiębiorczości. Na terenie gminy zarejestrowanych jest 171 podmiotów gospodarczych. Przeważają rodzinne firmy. W zakresie usług największy wybór jest w branży remontowo-budowlanej i drobnego handlu.

Przejdź w górę strony

Walory turystyczne

Historia i ludzie odcisnęli swoje piętno na miejscach, w których przebywali. Archeolodzy w jednym z zabudowań Kolonii Czułczyce natrafili na nienaruszony i zachowany w doskonałym stanie grób koczowniczego plemienia z III tysiąclecia p.n.e. Także rozwój kultury łużyckiej odcisnął swój ślad na cmentarzysku ciałopalnym odkrytym w Aleksandrówce. Natomiast na południowy wschód od Sawina, w lesie Borek natrafiono na cmentarzysko kurhanowe o 14 obiektach.

Prehistoryczną sztukę obronną reprezentują ślady warowni z VIII-X w. w Sajczycach „Horodynki”. Zachował się wał ziemny, tworzący zamkniętą, dobrze zachowaną linię. Ma ona kształt elipsy o powierzchni ok. 0,3 ha.

Średniowieczną sztukę obronną reprezentuje grodzisko obok Przysiółka Czułczyckiego. Obecny stan pozwala wyróżnić w terenie wały ziemne i fosy, na rzucie nieregularnego sześcioboku zbliżonego do owalu. Ze śladami wjazdu od strony północnej.

Bardzo interesującym elementem krajobrazu są obiekty sakralne. Najstarszym zachowanym i najbardziej ciekawym jest zespół sakralny w Sawinie, obwiedziony otynkowanym murem ceglanym z 1750 r. W jego centrum znajduje się późnobarokowy kościół, pod wezwaniem „Przemienienia Pańskiego”. Jest to budowla, murowana, jednonawowa, wzniesiona w latach 1731-40 z fundacji Barbary z Podowskich Dłużewskiej, kasztelanowej chełmskiej. Wewnątrz wyposażenie późnobarokowe i rokokowe m.in. ołtarz główny, dwa boczne, ambona, chrzcielnica i organy. Dzwonnica-brama jest budowlą murowaną, współczesną kościołowi. Wzniesiona na rzucie kwadratu w przyziemiu ma charakter przejezdny. Elementem muru jest szpitalik-przytułek z 1757 r. fundacji proboszcza Józefa Suchockiego. Jest on budynkiem parterowym, murowanym na rzucie prostokąta. Na środku znajduje się potężny zbiorczy komin na zewnątrz ogzymsowany, pokryty sklepioną kapą z czterema arkadowymi dymnikami. Narożnikowo ze szpitalem styka się XIX wieczna kostnica.

Z tego też okresu pochodzi drewniany kościół, znajdujący się w Przysiółku, fundacji Eleonory Wilskiej. Jest on jednym z najstarszych kościołów drewnianych na terenie chełmszczyzny. Obecnie pełni funkcję kaplicy cmentarnej. Część jego bogatego wystroju przeniesiono do kościoła parafialnego w Czułczycach m.in. ołtarz główny, tabernakulum, ambona, wczesnobarokowa chrzcielnica i obraz Matki Boskiej Chełmskiej. Pozostałe ołtarze boczne, utrzymane w stylu rokoko, rzeźbione są być może przez Michała Filewicza. Obok kościoła znjduje się drewniana dzwonnica z XIX wieku. W okresie wzmożonej rusyfikacji, wzniesiono murowaną cerkiew w Czułczycach. Obecnie pełni ona funkcje kościoła parafialnego pod wezwaniem „Św. Rocha”.

O zróżnicowaniu narodowym i religijnym minionych czasów świadczą już tylko rozrzucone po terenie gminy cmentarze. Oprócz katolickich możemy spotkać w różnym stanie zachowania prawosławne, ewangelickie, unickie, kirkuty żydowskie.

W okolicy, nad spokojem mieszkańców i gości czuwają liczne przydrożne kapliczki. Najokazalszą z nich jest neogotycka kapliczka św. Jana Nepomucena w Sawinie, w której wnętrzu, znajduje się późnobarokowa rzeźba świętego Jana Nepomucena.

Walki o wolność pozostawiły wiele trwałych śladów. Okres powstania styczniowego upamiętnia: głaz narzutowy o powierzchni 4 m2, znajdujący się w lesie między Sawinem a Malinówką, nazwany przez mieszkańców „Kamieniem Powstańców”. Jak głosi legenda przy tym kamieniu powstańcy biwakowali i składali przysięgę na wierność Ojczyźnie. Okres II wojny upamiętniają znajdujące się na terenie Sawina: kamień Armii Krajowej, pomnik-czołg i kapliczki na Podchyliniu i Podgrabowej poświęcone tworzącym się na tym terenie oddziałom I Drezdeńskiego Korpusu Pancernego.

Wiele niezapomnianych wrażeń dostarcza mini skansen „Świat Staroci Józefa”, znajdujący się w Sawinie. Można tu spotkać sprzęty, których używali nasi przodkowie.

Duży wpływ na atrakcyjność terenu mają mieszkańcy. Wśród nich wyróżniają się twórcy i artyści ludowi, prezentujący swoje dokonania na licznych wystawach o zasięgu ponadlokalnym. Najaktywniejsi to:

Przejdź w górę strony

Atrakcje przyrodnicze

Na terenie gminy Sawin dominują krajobrazy naturalne o niepowtarzalnych walorach przyrodniczych z unikatowymi układami ekologicznymi i reliktowymi elementami flory i fauny, niepowtarzalne w skali Europy. W obszar gminy wkracza Poleski Park Narodowy. Powierzchnia „sawińskiej części” otuliny PPN wynosi 225 ha. W jej skład wchodzi m.in. rezerwat „Serniawy" (ok. 38 ha). Położony w niewielkim kompleksie leśnym, pomiędzy wsiami Chutcze i Serniawy. Jego zadaniem jest ochrona fragmentów łęgu olszowo-jesionowego i grądu niskiego, pochodzenia naturalnego. Spośród kilkunastu gatunków drzew budujących drzewostan na szczególną uwagę zasługują okazałe, ponad dwustuletnie dęby szypułkowe oraz ponad stuletnie olsze czarne. Wilgotne podłoże sprawia, iż występuje tu bardzo bogate runo leśne. Do ciekawszych gatunków należą żywce: cebulkowy i gruczołowaty, wawrzynek wiłczełyko, podkolan zielonawy, skrzyp łąkowy, listera jajowata. W runie masowo występuje rzadki na Lubelszczyźnie bluszcz pospolity. Łącznie na terenie rezerwatu występuje 14 gatunków roślin objętych ochroną prawną oraz 11 zaliczanych na niżu do rzadkich. W koronach drzew zbudowały gniazda chronione i rzadkie zwierzęta: bocian czarny, orlik krzykliwy, jastrząb.

O znaczeniu terenu gminy dla ekologii, świadczy włączenie północnej i zachodniej jej części w obszar Międzynarodowego Rezerwatu Biosfery Polesie Zachodnie, którego celem jest umożliwienie harmonijnego rozwoju regionu o wyjątkowych walorach przyrodniczych i ochrona ogromnej różnorodności biologicznej krajobrazów nizin bagiennych z mozaiką bagien, torfowisk, jezior, rzek i lasów.

Bogactwem gminy są lasy, które zajmują 25% jej obszaru. Szczególnej ochronie poddano obszary leśne oraz łąki i torfowiska w pobliżu Czułczyc i Sawina, które znalazły się w Chełmskim Parku Krajobrazowym. Najcenniejsze ich okazy znalazły swoje miejsce w rezerwacie „Bachus" (pow. 83,74 ha) położonym w pobliżu wsi Bachus i Malinówka. Teren rezerwatu jest zróżnicowany pod względem wilgotności i urzeźbienia. Chroni się w nim spore fragmenty rzadko już występującej w Polsce dąbrowy z dębem bezszypułkowym, tworzącej tu zespół boru mieszanego i grądu. Niższe, wilgotniejsze partie, porasta gonny las gradowy z dębem szypułkowym oraz domieszką brzóz i jaworów. W miejscach zabagnionych występuje łęg olszowy i ols. Nad pięknym starodrzewiem górują gonne sosny, które osiągnęły tu imponujące rozmiary i wspaniały pokrój. W runie lasu gradowego spotyka się m.in. groszek alzacki, żywiec cebulkowy, turówkę leśną, nasięźrzał pospolity, turzycę orzęsioną, widłaka wrońca, kokorycz pustą, ciemiężycę zieloną, gnieźnika pospolitego, orlika pospolitego i inne. Gniazdują tu chronione i rzadkie ptaki m.in. orlik krzykliwy, muchołówka mała, muchołówka białoszyja, bocian czarny. Ciekawostką rezerwatu jest występowanie licznych (ponad 20) lejków krasowych, okresowo wypełnionych wodą, w których żyje niezwykle rzadki żółw błotny, a dziuple wiekowych dębów stanowią dogodne kryjówki wielu gatunków nietoperzy, takich jak borowiec wielki czy nocek Bechsteina. Istnieje powszechna opinia, że rezerwat Bachus jest najpiękniejszym rezerwatem leśnym w makroregionie lubelskim.

W ramach CHPK projektowany jest rezerwat leśny Sajczyce o pow. ok. 250 ha. Obszar ten posiada fragment podmokłego lasu wraz z bagnem śródleśnym z charakterystycznym, dużym zróżnicowaniem gatunkowym drzewostanu. Poza dębem, sosną i olszyną rosną tu: jesion, grab, brzoza, osika i wiąz polny. Z rzadszych roślin zaobserwowano: wawrzynem wilczełyko, bluszcz pospolity, narecznica szerokolistna, turówka leśna, turzyce: drążkowana (zwana morską trawą), cienista, orzęsiona.

Przyrodę gminy wzbogaca sąsiedztwo z rezerwatem florystycznym „Stawska Góra” (pow. 4 ha), miejscem występowania unikatowego w skali kraju dziewięćsiła popłocholistnego. Oprócz niego znajduje się ty 216 gatunków roślin naczyniowych, wśród których 6 objętych jest ochroną ścisłą. Są to: dziewięćsił popłocholistny i bezłodygowy, miłek wiosenny, zawilec wielkokwiatowy i wiśnia karłowata, wpisane do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin.

W celu ochrony rzadkich gatunków roślin i zwierząt utworzono użytek ekologiczny: Jezioro Słone w pobliżu wsi Chutcze. Chutcze jego skład wchodzi: Jezioro Słone (pow. 6,10 ha) i obszar gruntów bezpośrednio przyległych (przyległych zasięgu 100 m o pow. 18,32 ha). Z roślin rzadszych występują tu: kłoć wiechowata, przęstka pospolita, turzyca darniowa, turzyca Buxbauma i turzyca tunikowa.

W miejscowości Podpakule powstał użytek ekologiczny pn. „Torfianki” o pow. 10,75 ha. Celem ochrony jest zachowanie ostoi ptactwa wodno-błotnego, zbiorowisk wodnych i torfowiskowych z licznymi gatunkami chronionymi. Znajduje się tutaj siedlisko strzebli przekopowej (błotnej) i żółwia błotnego – gatunków wpisanych do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt.

Pojedyncze obiekty o ogromnym znaczeniu przyrodniczym i kulturowym znalazły ochronę w postaci pomników przyrody. Należą do nich:

Nr ewidencyjny

Rok utworzenia

Nazwa pomnika

Obwód [cm]

Lokalizacja

5

1961

Głaz narzutowy „Kamień Powstańców”

 


Malinówka

10

1977

Dąb szypułkowy

412

Sawin

11

1977

Sosna pospolita

264

Sawin

12

1977

Dąb szypułkowy

407

Sawin

13

1977

Dąb szypułkowy

477

Sawin

23

1981

Głaz narzutowy

granit szary

Wólka Petryłowska

24

1981

Głaz narzutowy

granit szary

Wólka Petryłowska

25

1981

Głaz narzutowy

granitognejs

Wólka Petryłowska

81

1986

Głaz narzutowy

granitognejs

Sawin

123

1988

Dąb szypułkowy

505

Petryłów

124

1988

Dąb szypułkowy

510

Petryłów

143

1989

Dąb szypułkowy

420

Sawin

Niezwykle czyste powietrze oraz malownicze krajobrazy stwarzają wyśmienite warunki do turystyki pieszej i agroturystyki.Mamy nadzieję, że zachęciliśmy Państwa do zobaczenia piękna naszej gminy, której pewne elementy można obserwować z punktów widokowych: Pikołowej Góry i Góry Libika w okolicach Chutcza, wzgórza koło Łowczy i wzniesienia w Łukówku.

Przejdź w górę strony

Szlaki turystyczne

Teren naszej gminy jest niezwykle atrakcyjny turystycznie. Wędrując spotykamy niczym nie skażoną przyrodę i pomniki kultury materialnej. Przewodniki proponują nam oznakowany szlak żółty zwany „Pojezierny Południowy” długości 57,8 km, który przebiega południowym skrajem kompleksu „Bagno Bubnów” Poleskiego Parku Narodowego, przecina krawędź Pagórów Chełmskich, obejmując północną część Chełmskiego Parku Krajobrazowego i opada ku dolinie Bugu w płn. rejonie Obniżenia Dubienki. Przebiega obszarem trzech gmin Urszulin, Sawin, Ruda Huta. Oto on:

Urszulin PKS (Dyrekcja PPN) - Zastawie - Jez. Wereszczyńskie (zw. Bąbelkiem) - Kol. Wereszczyńska - Sęków - Bagno Bubnów - Wielkopole - Marcinowa Niwa - Karczunek, (wieża widokowa na płd. skraju kompleksu Bubnów) - Kol. Tarnów (Tarnów-Karczunek: grodzisko „Wały”) - Tarnów - Aleksandrówka (grodzisko w formie łuku 1,5 km od w/w) - Kol. Aleksandrówka - Wyniesienie Serniawskie (196 m) - Wyniesienie Chuteckie (widok na rezerwat „Serniawy” w otulinie CHPK) - Serniawy - Kol. Serniawy - Rez. Bachus w Chełmskim PK - „Kamień Powstańców” 1863 r. pod Malinówką (pomnik głaz narzutowy) - Sawin (kościół późnobarokowy z dzwonnicą-bramą, dawnym Szpitalem oraz kostnicą XIX w.; pomniki AK i I Korpusu Pancernego; pomniki przyrody - głaz narzutowy i 5 drzew - przejście szosa 812 - Ruda Huta (pomnikowy wiąz polny w Rudzie Wsi) - Ruda Opalin - Rudka - Hniszów (dąb „Bolko”).

Drugi szlak czerwony „Bagno Bubnów” o długości 12,7 km, ocierający się o zachodnią część gminy. Rozpoczyna się od:

Zastawia - Józefów (wieża widokowa na płn. skraju kompleksu „Bagno Bubnów” Poleskiego Parku Narodowego) - Pikulowe wzgórze 182 m (widok na „Bagno Bubnów”) wzgórze 181,7 m - cmentarz poewangelicki (widok na Bagno Staw) - Wojciechów - Bartoszycha Serniawy.

Zarząd Chełmskich Parków Krajobrazowych opracował ścieżkę przyrodniczą „Bachus” o długości 4,5 km. Początek jej w odległości 3 km na północny zachód od Sawina przy drodze asfaltowej prowadzącej do miejscowości Chutcze. Ścieżka rozpoczyna się przy niewielkim leśnym miejscu postoju w odległości około 500 m od pomnika przyrody - głazu narzutowego o nazwie „Kamień Powstańców”. Trasa ścieżki prowadzi przez różne typy siedlisk leśnych. Na suchych, piaszczystych wzniesieniach występują bory sosnowe i mieszane oraz grądy z niewielką domieszką dębu bezszypułkowego. Wilgotniejsze partie lasu porasta grąd niski - gonny las z dębem szypułkowym, grabem i domieszką jaworu, klonu, lipy drobnolistnej. Nad dwustuletnim starodrzewiem dębowym górują miejscami sosny, które osiągnęły tu imponujące rozmiary i wspaniały pokrój. W obniżeniach terenu królują olsy - bagienne lasy porośnięte olchą i jesionem. Urozmaiceniem leśnego krajobrazu są bezodpływowe werteby krasowe, malownicze zagłębienia wypełnione niemal przez cały rok wodą.

Nie można poznać gminy bez kilku szlaków lokalnych. Chcemy Państwu zaproponować ścieżkę pod hasłem: „Śladami powstań narodowych”, która rozpoczyna się w Sawinie, w kościele parafialnym, tablicą poświęconą uczestnikowi powstania listopadowego. Przy szosie powiatowej Sawin - Bachus znajduje się przydrożny krzyż, obecnie metalowy, poświęcony 7 złapanym i powieszonym uczestnikom powstania 1863 r., W lesie między Sawinem a Malinówką jest „Kamień Powstańców” upamiętniający bitwę 21.11.1863 r. pod Malinówką z okresu powstania styczniowego, na polanie leśnej Sawin - Klitne, znajduje się zbiorowa mogiła 29 uczestników bitwy pod Malinówką, we wsi Bukowa Mała na posesji Edwarda Błaszczuka, miejsce powstańczej potyczki z 22/23.01.1863 r., w której dowodził bohater tego niepodległościowego zrywu w powiecie chełmskim Kazimierz Bogdanowicz, pogranicze wsi Bukowa Mała - Iłowa miejsce powstańczej bitwy z 31.12.1863 r., w której uczestniczył późniejszy bohater Komuny Paryskiej Walery Wróblewski, Łowcza - miejsce dawnego dworu (legenda głosi, że na rozkaz Kazimierza Bogdanowicza dzierżawcy majątku, okoliczni kowale przekuwali w podziemiach dworu kosy i piki). Na pograniczu Rudki Łowieckiej i Petryłowa odbyła się powstańcza potyczka w przeddzień bitwy pod Malinówką.

Warto przejść też malowniczą trasą:
Przysiółek (późnobarokowa drewniana kaplica cmentarna i pozostałości średniowiecznych obwarowań obronnych popularnie zwanych „Zamczyskiem”) - Czułczyce (murowany kościół pw. św. Rocha) - Sajczyce (projektowany rezerwat leśny i fragment grodziska „Horodynki”) - Sawin (las Borek kurhany, pomnikowe dęby, mini skansen, zespół sakralny, pomnik-czołg, ślady po cerkwi unickiej oraz po rakietach V-2, fragmenty żydowskiego kirkutu, „Kamień Powstańców” - Bachus (rezerwat leśny) - Serniawy (rezerwat leśny) - Wólka Petryłowska (kamienie narzutowe i chaty kryte słomą) - Łowcza (pozostałości podworskie i cmentarz wojenny z I wojny światowej) - Bukowa Wielka i Mała )kapliczki przydrożne, stanowiska armatnie z okresu I wojny światowej) - Łukówek (cmentarz prawosławny i wzgórze widokowe).

Przejdź w górę strony

Historia

Największą miejscowością i zarazem centrum gminy jest Sawin. Pierwotnie położony wśród borów i bagien, w rozlewiskach rzek Lepietuchy i Sajeckiej. Pochodzenie nazwy jest trudne do określenia. Wywodzi się prawdopodobnie od imienia jednego z jego właścicieli. W drugiej połowie XIV wieku wieś Sawin nadano kościołowi parafialnemu w Chełmie, później biskupom chełmskim. Jego właściciele ok. 1492-1494 r. uzyskali od Jana Olbrachta nadanie praw miejskich. Tutaj też umieścili swoją zimową rezydencję. Fundatorem miasta był prawdopodobnie biskup Maciej ze Starej Łomży herbu Rawicz. Jego herb przedstawiający pannę na niedźwiedziu figuruje na najstarszych pieczęciach miejskich. Służył on do końca XVIII w., zapomniany w XIX w. W chwili obecnej jest herbem gminy Sawin.

Na przestrzeni dziejów w miasteczku pogranicza, osiedlała się ludność różnych wyznań i narodowości. Pozostały po nich ślady miejsc kultu i wiecznego spoczynku. Sąsiadowały ze sobą kościół katolicki, bożnica żydowska, cerkiew unicka i prawosławna, zdarzali się także protestanci. Pomimo zabiegów właścicieli i uzyskiwanych przywilejów miasteczko rozwijało się bardzo powoli. W okresie I Rzeczypospolitej niszczyły je systematyczne najazdy tatarskie, kozackie i szwedzkie. Świadczą o tym nazwy regionalne, na przykład: „kurhan szwedzki”.

Okres zaborów zmienił sytuację prawną i w 1839 r. władze przejął rząd carski. Zamiana właściciela nie poprawiła sytuacji gospodarczej. Tak opisał Sawin w połowie XIX w. w powieści „Krewni” Józef Korzeniowski „(...) Sawin składa się z kilkudziesięciu domów, po większej części drewnianych, zabudowanych w wielki kwadrat przedstawiający niby rynek, na którego środku jest karczma. Pomiędzy tymi domami są dość porządne i czyste dworki mniej więcej podobnej formy, o czterech oknach ozdobionych wazonikami lewkonii i geranium. (...) Kościół jest murowany, niezbyt obszerny i niebogaty, lecz okrążony zewsząd tak pięknym szeregiem starożytnych lip (...)”. Jego mieszkańców opisał także Oskar Kolberg w dziele etnograficznym „Lud polski chełmskie”.

W okresie zaborów ludność podjęła walkę o niepodległość. Aktywnym uczestnikiem „Wiosny Ludów” był właściciel okolicznej Bukowy Małej Artur Ciemniewski. Za tą postawę w późniejszym okresie był represjonowany przez władze carskie.

Wobec zbliżającego się powstania styczniowego mieszkańcy nie pozostali obojętni. Dzierżawca Łowczy, Kazimierz Bogdanowicz własnym sumptem wyposażył i uzbroił powstańczą partię. Polecił także przekuwać w podziemnej kuźni dworu kosy „na sztorc”. Do dziś starsi mieszkańcy wskazują miejsce, gdzie w podziemnych lochach miała funkcjonować powstańcza kuźnia. Aktywna postawa mieszkańców spowodowała represje carskie. W 1862 r. nastąpiły pierwsze aresztowania. Wśród uwięzionych znaleźli się m.in. burmistrz Jakub Świątkowski i księża katoliccy: Franciszek Wiśniewski i Leonard Puczkowski.

W noc wybuchu powstania z 22/23 stycznia 1863 r. doszło do zwycięskiej potyczki pod wsią Bukowa Mała. Nie była to jedyna bitwa tego powstania na ziemi sawińskiej. 21 listopada 1863 r. stoczono bitwę pod Malinówką, która okazała się jedną z największych starć w powiecie chełmskim. Także 31 XII 1863 r. doszło do drugiej bitwy pod Bukową Małą, w której uczestniczył późniejszy bohater Komuny Paryskiej pułkownik Walery Wróblewski.

W 1869 r. podobnie jak wiele miasteczek byłego Królestwa Polskiego, Sawin stracił prawa miejskie i stał się osadą. W okresie wzmożonej akcji rusyfikacyjnej Ziemi Chełmskiej, władze carskie na terenie gminy zburzyły cerkiew unicką w Sawinie, budując murowaną cerkiew prawosławną, a w latach 1904-1095 kompleks szkolny w Sawinie.

Wybuch I wojny światowej spowodował nową katastrofę. Wycofujące się w 1915 r. oddziały rosyjskie podpaliły osadę. Dzieła zniszczenia dopełniły działania wojenne, o czym świadczą stanowiska armatnie na wzgórzach m.in. w okolicach Czułczyc, Łowczy, Bukowy Małej. Po odzyskaniu niepodległości Sawin odbudowywał się powoli. Systematycznie rosła liczba mieszkańców. Funkcjonowało tutaj szereg drobnych zakładów wytwórczych i usługowych. Sąsiadowały ze sobą młyny, kaszarnia, olejarnia, piekarnie, cegielnie, warsztaty stolarskie i ślusarskie.

Spokojny rozwój osady przerwał wybuch II wojny światowej. W trakcie kampanii wrześniowej, wycofujące się oddziały armii „Modlin” stoczyły w okolicy jednodniową potyczkę, rozbijając nacierające z okolic Włodawy niemieckie oddziały pancerne. Okres okupacji przyniósł nowe doświadczenia. W okolicy dokonywano prób z rakietami V-2. Do dnia dzisiejszego w terenie widoczne są ślady tej „cudownej broni” Hitlera.

W Sawinie i Sajczycach istniały obozy pracy dla Żydów. Wśród uwięzionych znajdowali się m.in. Żydzi czescy. Podczas trzyletniego istnienia obozów wykonywali prace przy regulacji rzek Uherki i Lepietuchy.

Aktywnie działały oddziały partyzanckie Armii Krajowej. W końcu marca 1944 r. dokonano aresztowań. Trzynastu jej członków, swą działalność przypłaciło życiem. Od końca sierpnia 1944 r. w okolicznych lasach formowały się jednostki I Drezdeńskiego Korpusu Pancernego. Po przeszkoleniu w styczniu 1945 r. wyruszyły na front. Po II wojnie światowej powoli zmieniał się obraz Sawina i gminy.

Przejdź w górę strony

Polecamy strony

NowaNET
RK Niedziałek

Reklama

UNIQA
Międzynarodowe targi Lubelskie S.A.

Ogólnopolska Informacja GospodarczaWszystko o turystyceWirtualne PodlasieCoit RbitRenado

O Nas, Nasza Oferta, Kontakt, Regulamin © www.w-lubelskie.pl
Wykonanie: PHU Sebastian Woliński

online: 9