MK DEKORRadio Taxi ZTMiędzynarodowe targi Lubelskie S.A. Black Red White UNIQA

Powiat janowski -> Gmina Janów Lubelski

Kliknij na gmine, aby otrzymać szczegółowe informacje.

Janów Lubelski miasto Potok Wielki Modiborzyce Batorz Godziszów Chrzanów Dzwola Janów Lubelski

Województwo Lubelskie - Powiat janowski - Gmina Janów Lubelski

Gmina Janów Lubelski

Dane podstawowe

Gmina Janów Lubelski to gmina miejsko-wiejska w województwie lubelskim, w powiecie janowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie tarnobrzeskim.
Siedziba gminy to Janów Lubelski.
Według danych z 30 czerwca 2004, gminę zamieszkiwały 16 074 osoby.

Struktura powierzchni
Według danych z roku 20026, gmina Janów Lubelski ma obszar 178,24 km², w tym:
 - użytki rolne: 27%
 - użytki leśne: 65%
Gmina stanowi 20,36% powierzchni powiatu.

Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni

jednostka

osób

 %

osób

 %

osób

 %

populacja

16 074

100

8103

50,4

7971

49,6

gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)

90,2

45,5

44,7


Władze samorządowe

Miasto i Gmina Janów Lubelski
Urząd Miejski w Janowie Lubelskim

ul. J.Zamoyskiego 59
23-300 Janów Lubelski
tel. (015) 872 43 00, 872 43 29, fax 872 46 70

Przejdź w górę strony

Gospodarka

Gmina Janów Lubelski stawia na rozwój małej i średniej przedsiębiorczości (MŚP) oraz turystyki. Te dwa kierunki rozwoju są zgodne z planami strategicznymi gminy i wynikają z uwarunkowań surowcowych oraz położenia Janowa Lubelskiego.

Potencjał rozwojowy sektora małej i średniej przedsiębiorczości w gminie jest duży i ciągle rośnie. Zgodnie z Planem Zagospodarowania Przestrzennego miejscem lokalizacji firm przemysłowych, w szczególności firm produkcyjnych jest obszar położony na północnych obrzeżach miasta zwany „Janowską Strefą Inwestycyjną”. W chwili obecnej Gmina może zaoferować 100 ha terenów inwestycyjnych, jednak docelowo jego powierzchnia ma wynieść około 200 ha. Preferowane są branże: drzewna, logistyczna, metalowa, przetwórstwa spożywczego oraz „call centers”, nie jest to jednak grupa zamknięta.

Rozległość dostępnych terenów inwestycyjnych sprawia, że Janowska Strefa Inwestycyjna jest bardzo dobrym miejscem do rozwoju także dużej przedsiębiorczości, co potwierdza np. lokalizacja tutaj zakładu firmy Caterpillar Poland.

Przejdź w górę strony

Sport

Janowski Ludowy Klub Sportowy "Olimp" powstał w 1995 roku. Dyscypliną sportu uprawianą w klubie są zapasy w stylu klasycznym. Klub prowadzi zajęcia w czterech kategoriach wiekowych : młodzicy, kadeci, juniorzy i młodzieżowcy. Od 2001 roku zapasy zaczęły trenować także dziewczęta. Jest ich na razie dziesięć, ale już dwie z nich, Agnieszka Kaproń i Joanna Kowalska, zajęły piąte miejsca w Pucharze Polski Kadetek. Zapasy w Janowie systematycznie trenuje około czterdziestu chłopców w wieku od 10 do 23 lat. W 2001 roku JLKS "Olimp" był na trzynastym miejscu w kraju na 80 klubów zapaśniczych. W 2001 roku zawodnicy klubu zdobyli medalowe miejsca na Mistrzostwach Polski Juniorów w Zamościu, Młodzieżowych Mistrzostwach Polski w Krakowie i Mistrzostwach Polski LZS w Siedlcach. Do najlepszych wychowanków klubu należą Waldemar Radwański, pięciokrotny medalista mistrzostw Polski w latach 1993-98, Damian Wasilewski, pięciokrotny medalista mistrzostw Polski w latach 1994-99, Adam Kwiecień, czterokrotny medalista mistrzostw Polski w latach 1997-2001, młodzieżowy mistrz Polski z 1999 roku, Andrzej Jaworski, sześciokrotny medalista mistrzostw Polski z lat 1995-2001, członek kadry narodowej juniorów, uczestnik mistrzostw świata kadetów.

Uczniowski Klub Karate Tradycyjnego w Janowie Lubelskim powstał w styczniu 2001 roku. Jest zrzeszony w Lubelskim Związku Karate Tradycyjnego oraz w Polskim Związku Karate Tradycyjnego. Instruktorem jest Piotr Wojtkowski, brązowy medalista Mistrzostw Polski Seniorów. UKKT prowadzi zajęcia dla dzieci, młodzieży i dorosłych. Aktualnie do klubu uczęszcza ok. 30 osób, w zdecydowanej większości ze szkoły podstawowej i gimnazjum. Już w pierwszym roku istnienia klub mógł poszczycić się sporymi osiągnięciami. Karolina Padała zdobyła brązowy medal na Mistrzostwach Polski Juniorów Młodszych. W Janowie Lubelskim odbyły się Mistrzostwa Okręgu Seniorów, gdzie zespół kumite drużynowego zajął IV miejsce.

Przejdź w górę strony

Walory turystyczne

Janów Lubelski leży na przedpolu Lasów Janowskich – największego zwartego kompleksu leśnego w Polsce. Cechą charakterystyczną gminy jest to, iż ponad 60% jej powierzchni pokrywają lasy. Bogactwo walorów przyrodniczych i krajobrazowych sprawiają, że turystyka jest naturalnym kierunkiem rozwoju gminy. Tereny pod rozwój turystyki zlokalizowane są nad Zalewem Janowskim – akwenie wodnym o powierzchni 30 ha, posiadającym własne plaże i kąpieliska. Gmina przygotowała dwie koncepcje zagospodarowania zalewu: koncepcję zagospodarowania położonej na zalewie wyspy oraz terenów wokół zbiornika pod Park Rekreacji.

Zbiornik wodny
Największą atrakcję w kontekście rekreacyjno - wypoczynkowym stanowi zalew (sztuczny zbiornik wodny) o powierzchni 40 ha. Zbiornik ten zlokalizowany jest w Janowie Lubelskim. Zalew zasilany jest wodą ze źródliska w Stokach. Jakość wody pod względem fizyko-chemicznym, jak i bakteriologicznym odpowiada I klasie czystości wód powierzchniowych. Jednak okresowo obserwowane są na nim zakwity wody. Stąd też konieczna jest kompleksowa gospodarka wodno-ściekowa w rejonie zalewu. Urząd Miasta i Gminy Janów Lubelski uzyskał grant europejski na remont istniejącego zbiornika wodnego oraz wybudowanie niezbędnej infrastruktury turystycznej (sieci kanalizacyjne, deszczowe, melioracyjne) wokół zbiornika i zabytkowej części miasta.

Wokół zalewu rozmieszczone są ośrodki wypoczynkowe. Znajdują się tu również działające w sezonie : dobrze wyposażone pole campingowe, sklepy, kawiarnie, poczta, posterunek policji, wypożyczalnia rowerów i sprzętu pływającego.

Stawy hodowlane
Na terenie Janowa Lubelskiego występują ponadto duże skupiska stawów hodowlanych. Kompleksy stawowe stanowią urozmaicenie obszarów leśnych - łącznie to ok. 130 śródleśnych zbiorników wodnych. Są one zlokalizowane głównie w okolicy:

Runo leśne
Tereny gminy Janów Lubelski - Lasy Janowskie, to obszar bogaty w różnego rodzaju bogactwa lasu, przede wszystkim grzyby oraz jagody. Na przełomie lata i jesieni przyciągają do Janowa duże grupy turystów. Częściowo bogactwo runa leśnego wykorzystane zostało przez władze Janowa poprzez organizację I Mistrzostw Województwa Lubelskiego w Zbieraniu Grzybów. Imprezy, która mimo tego, iż organizowana była po raz pierwszy cieszyła się ogromnym zainteresowaniem.

Specyfikę krajobrazu podkreślają przydrożne krzyże i kapliczki /55, 54/- zarówno stare, jak i nowe (wykonane przez miejscowych artystów rzeźbiarzy). Najstarsze pochodzą z k. XVIII w. i posiadają swoje legendy, które przetrwały do dziś w ludzkiej pamięci (inwentaryzacja krzyży i kapliczek w Muzeum Regionalnym). Łączna liczba kapliczek to około 150 obiektów. Kapliczki stare zlokalizowane są przede wszystkim przy głównych traktach. Między Janowem Lubelskim, a Frampolem jest ich ok. 55 szt. Niektóre z kapliczek na tym terenie są zminiaturyzowaną i uproszczoną formą świątyń. Najstarsza z nich usytuowana przy tzw. Gościńcu biłgorajskim pochodzi z 1848 r. Na terenie Ziemi Janowskiej spotyka się również kapliczki słupowe z rzeźbami ceramicznymi, coraz rzadziej drewnianymi "Frasobliwymi", figurami Matki Boskiej, św. Barbary, czy św. Nepomucenem.

Również Łążek Garncarski - dawna wieś żyjąca z garncarstwa stanowi specyficzny element krajobrazu Janowa. Prowadzona jest tutaj przez Muzeum Regionalne "Szkółka Garncarska". Charakterystyczne dla tego ośrodka są "kogutki łążkowskie", stosowanie prostych ornamentów geometrycznych, roślinnych, polewanie pobiałką naczyń w całości, duża skala barw. Wyrabia się tu misy, dzbanki, donice, garnki, doniczki, dwojaki. W Łążku rozwinięte jest również kaflarstwo.

Na tym terenie charakterystyczna jest ponadto plastyka obrzędowa (pisanki pisane woskiem, palmy wielkanocne, kwiaty z bibuły, wycinanki) w Kocudzy, Momotach, Białej, Godziszowie, wyplatanie przedmiotów z rogożyny (Pani Stefania Suchora - Stojeszyn) oraz rzeźba ludowa (Momoty, Janów Lubelski) i rzeźba ceramiczna (Łążek Garncarski).

Przejdź w górę strony

Atrakcje przyrodnicze

Miasto i gmina położone są malowniczo pomiędzy rozległymi przestrzeniami Lasów Janowskich i wzniesieniami Roztocza. Teren, na którym ulokowany jest Janów Lub. znajduje się w zasięgu dwóch mezoregionów: Roztocza Zachodniego (około 15% powierzchni) i Równiny Biłgorajskiej (ok. 85% powierzchni). Pod względem geologicznym Janów Lub. rozciąga się na pograniczu dwóch dużych jednostek tektonicznych, a mianowicie: Zapadliska Podkarpackiego i Wyżyny Małopolskiej. Obszar gminy wznosi się od 175 m npm. w dolinie rzeki Bukowej (we wsi Łążek Ordynacki) do 260 m npm. na północno-wschodnich krańcach gminy (we wsi Biała II). Deniwelacja względna wynosi więc około 85 m. Położenie miasta na granicy dwóch regionów fizjograficznych decyduje o atrakcyjności krajobrazowej tego terenu, o różnorodności szaty roślinnej i bogactwie świata zwierząt. Łagodne wzgórza Wyżyny Lubelskiej z nakładającym się na nie pasmem Roztocza Zachodniego zbudowane są na podłożu wapiennym. Na skutek zjawisk erozyjnych w części roztoczańskiej wykształciła się sieć malowniczych jarów i wąwozów z zachowanymi fragmentami naturalnych lasów. Jednak dominuje tu krajobraz rolniczy, o urozmaiconej rzeźbie z rozległymi widokami z wyniesień sięgających ponad 200 m npm. Zupełnie inny widok przedstawia płaska, niemal w całości pokryta lasem Równina Biłgorajska, która jest fragmentem Kotliny Sandomierskiej. Znajdujące się tutaj Lasy Janowskie są kompleksem leśnym o rozległości prawie już niespotykanej w Europie.

Obszar gminy znajduje się w zasięgu XVII dzielnicy rolniczo-klimatycznej, zwanej sandomiersko-rzeszowską. Dzielnica ta należy do typu klimatu podgórskich nizin i kotlin. Średnie dane podstawowych elementów meteorologicznych dla tego regionu przedstawiają się następująco:
- średnia roczna temperatura powietrza wynosi ok. + 7,9 C,
- najwyższą średnią temperaturę miesiąca ma lipiec ok. + 18,6 C,
- najniższą średnią temperaturę miesiąca ma styczeń ok. - 3,1 C,
- średnia roczna suma opadów ok. 650 mm,
- liczba dni z pokrywą śnieżną ok. 68,
- liczba dni z mgłą ok. 42,
- liczba dni z burzą ok. 17,
- okres wegetacyjny rozpoczyna się ok. 7 kwietnia i kończy ok. 11 listopada,
- długość trwania okresu wegetacyjnego wynosi 219 dni,
- stopień nasłonecznienia 60%.

Zdarzają się 30-sto stopniowe mrozy lub zimy prawie bez opadów i z przewagą temperatur dodatnich. Niekorzystnym zjawiskiem są powtarzające się prawie coroczne późne przymrozki, ale pomimo tego warunki klimatyczne sprzyjają rolnictwu, turystyce i wypoczynkowi.

Obszar miasta i gminy leży w zasięgu zlewni rzeki Bukowej (II rzędu w stosunku do Wisły), będącej częścią składową dużej zlewni rzeki San (I rzędu). Wewnętrzną sieć tworzy w/w rzeka Bukowa oraz jej dopływy III rzędu jak: Biała i kilka innych potoków bez nazwy. Głównymi dopływami Białej, której dolina stanowi główną orograficzną oś gminy są takie dopływy IV rzędu jak potoki: Trzebensz, Borownica, Żytniówka i inne. Układ i gęstość sieci wód powierzchniowych wykazuje związek z budową geologiczną i rzeźbą podłoża. Stany wód w w/w ciekach wodnych są dość zmienne i zależą głównie od odpadów atmosferycznych.

Wszystkie rzeki można uznać za czyste w sensie przyrodniczym lub zanieczyszczone w stopniu minimalnym. Zanieczyszczenia wynikają z wysokiego poziomu związków żelaza. Są to zanieczyszczenia naturalne związane z leśnym obszarem, przez który w znacznej mierze przepływają. Znajdujące się na terenie Janowa Lubelskiego rzeki nie są zagospodarowane turystycznie. Przeszkodę w ich wykorzystaniu turystycznym stanowią: niski poziom wód oraz wąskie koryta rzek. Występujące rzeki są jednak czyste, zarybione i wykorzystywane przez wędkarzy. Rzeka Bukowa ponadto, ze względu na jej piaszczyste dno, wykorzystywana jest jako kąpielisko.

Obszar miasta i gminy dzieli się na kilka stref zróżnicowanych pod względem głębokości występowania wód podziemnych. Poziom występowania wody gruntowej zależy od budowy geologicznej, rzeźby terenu oraz opadów atmosferycznych. Strefą najpłytszego występowania tych wód jest taras zalewowy doliny Bukowej i jej dopływów (zwłaszcza Białej). Poziom tych wód jest uzależniony od poziomu lustra wody w rzece i potokach, na ogół nie przekracza 1 m. Na terenach wyżej położonych poziom wód gruntowych występuje na głębokości od 2 do 5 m.

Przejdź w górę strony

Szlaki turystyczne

Szlaki rowerowe
Szlak rowerowy po Lasach Janowskich jest uzupełnieniem transgranicznego Szlaku Rowerowego Roztocza, z którym łączy się poprzez szlak rowerowy wokół powiatu janowskiego. Ma on długość 67 km i składa się z dwóch tras rowerowych. Pierwsza zwana "Wyprawą do Leśnego Skarbca",  nawiązująca do hasła promocyjnego Janów Lubelski - Leśny Skarbiec, prowadzi przez najciekawsze miejsca Lasów Janowskich o dużych walorach historycznych i krajobrazowych, mijając śródleśne wioski agroturystyczne, druga "Szlak Glinianych Garnków" biednie wzdłuż doliny rzeki Białki do znanego w kraju ośrodka rzemiosła ludowego - Łążka Garncarskiego.

Wyprawa do Leśnego Skarbca
Przebieg trasy: Janów Lubelski (3 km) - Kruczek (9,6 km) - Porytowe Wzgórze (6,4 km) - Szewce (2,4 km) - Ujście (2,2 km) - Kiszki (1,4 km) - Momoty Górne (3 km) - Momoty Dolne (8,2 km) - Łążek Ordynacki (9,8 km) - Szklarnia (6 km) - Janów Lubelski
Długość trasy: 52 km
Początek trasy znajduje się w Janowie Lubelskim przy zbiegu ulic Sukienniczej i Świerdzowej w Rynku Starego Miasta. Na trasę można też bezpośrednio wyruszyć z kompleksu wypoczynkowego nad Zalewem Janowskim (OSiR na wyspie).

Z Janowa Lubelskiego trasa biegnie do Kruczka - miejsca oddalonego o 3 km od centrum miasta w kierunku południowym.

Kruczek
To śródleśne uroczysko z drewnianą kapliczką i rzeźbionymi w drewnie stacjami drogi krzyżowej. Według legendy odpoczywał tu Św. Antoni podczas swej wędrówki z Leżajska do Radecznicy. Spod kamienia, na którym siedział wytrysnęło źródełko, któremu przypisuje się właściwości lecznicze. W okresie Powstania Styczniowego był tu punkt kontaktowy powstańców, tędy przerzucano z Galicji ludzi, żywność i amunicję do Kongresówki. W czasie II Wojny Światowej spotykały się tu oddziały NSZ i AK. Obecnie istnieje zwyczaj odprawiania w Wielki Poniedziałek Mszy świętej dla mieszkańców Janowa Lubelskiego.

Po przekroczeniu na Kruczku rzeki Trzebensz wjeżdżamy do Parku Krajobrazowego Lasy Janowskie. Jest to ważny punkt trasy ze względu na rozwidlenie dwóch tras rowerowych. Pierwsza - edukacyjna trasa OEE skręca w prawo do Szklarni, druga skręcająca w lewo (opisywana) kieruje się na północny-wschód wzdłuż rzeki Trzebensz do Porytowego Wzgórza. Rzeka wygląda tutaj szczególnie pięknie ze względu na liczne meandry wśród śródleśnych łąk oraz żeremia bobrów. Biegnąc drogami leśnymi trasa mija kolejno grupę zabudowań zwanych Cegielnią, i dochodzi do drogi Janów - Szewce. Tu mniej wprawni rowerzyści mogą zakończyć pierwszy odcinek i powrócić szosą do Janowa.

Polecamy jednak kontynuowanie podróży, bo trasa rowerowa wkracza na tak zwaną Kiszczańską Drogę. Odcinek ten nie należy do najłatwiejszych i sezonowo należy się liczyć z utrudnieniami w przejeździe. Trudności rekompensują jednak przepiękne krajobrazy oraz bogactwo runa leśnego, w szczególności grzybów. W pobliżu swój początek bierze niewielka rzeczka o nazwie Czartosowa. Tuż przed samym Porytowym Wzgórzem wjeżdżamy na drogę asfaltową, przy której stoi zabytkowa kapliczka. Znajduje się w niej drewniana figura Chrystusa Frasobliwego. Na rondzie skręcamy w prawo pod pomnik na Porytowym Wzgórzu. Dla turystów, którzy zechcieliby na Porytowym Wzgórzu zakończyć wycieczkę po Lasach Janowskich proponuje się powrót drogą asfaltową przez Szklarnię do Janowa Lubelskiego.

Porytowe Wzgórze
Jest to rozległe wzniesienie wydmowe, przez które przepływa rzeka Branew. 14 czerwca 1944 roku doszło tu do największej na ziemiach polskich bitwy partyzanckiej w czasie II Wojny Światowej, zwanej "Bitwą nad Branwią". Wehrmacht w sile około 30 000 żołnierzy w ramach tzw. akcji Sturmwind l zepchnął w kocioł chroniące się po Lasach Lipskich i Janowskich ugrupowania partyzanckie. Partyzantom, w sile około 3 000, udało się jednak pod osłoną nocy przejść przez pierścień niemieckiego oblężenia i odejść na południe do Puszczy Solskiej. Upamiętnia to monumentalny pomnik na Porytowym Wzgórzu, autorstwa Bronisława Chromego. Symbolizuje on wybuch pocisku i biegnących w jego ogniu walczących żołnierzy. Obok pomnika znajduje się zbiorowy cmentarz żołnierski, jednak groby poległych można spotkać na całym Porytowym Wzgórzu, skryte pośród leśnych ostępów. Jest tu także ważny węzeł pieszych i rowerowych szlaków turystycznych.

Na Porytowym Wzgórzu, tuż po minięciu rzeki Branwi, turysta może wybrać jeden z dwóch wariantów przebiegu trasy rowerowej.

Pierwszy wariant jest krótszy i biegnie bezpośrednio do Momot Górnych. Jeszcze na Porytowym Wzgórzu przecina trasę wąskotorowej kolejki leśnej, która niegdyś służyła do transportu drewna z Lasów Janowskich do Zwierzyńca i tartaku w Lipie. O jej minionej świetności świadczy istniejący tu po dziś dzień stary drewniany most kolejowy. Wartym polecenia jest także urokliwe miejsce poniżej mostu, gdzie leniwe wody rzeki Branwi, na kształt małego wodospadu spiętrza drewniany jaz.

W połowie drogi do Momot turysta przejeżdża obok jednego z najpiękniejszych miejsc na całej trasie - dużego kompleksu stawów hodowlanych. Są one ostoją i miejscem siedliskowym wielu rzadkich gatunków ptactwa wodnego i prawdziwym rajem dla miłośników fotografowania.

Drugi wariant jest znacznie dłuższy i poczynając od mostu na rzecze Branwi, drogami leśnymi biegnie do Szewców i Ujścia, a następnie przez Kiszki do Momot Górnych. To właśnie tędy oddziały partyzanckie wydostały się z niemieckiego okrążenia w czerwcu 1944 roku. Odcinek ten krzyżuje się z trasą kolejki wąskotorowej, której przebieg wskazują widoczne jeszcze gdzieniegdzie ziemne nasypy i śródleśne przecinki. W okolicach Szewców zwraca uwagę Góra Poznań - rozległa śródleśna wydma - idealne miejsce na zbiory podgrzybków i gąsek. W Szewcach od trasy "Wyprawa do Leśnego Skarbca" oddziela się trasa wokół powiatu janowskiego, która odchodzi w kierunku Dzwoli.

Przejdź w górę strony

Historia

Południowo-zachodnie krańce województwa lubelskiego w ostatniej ćwierci XVI wieku należały do najsłabiej zurbanizowanych terenów Małopolski. Potężny masyw leśny tworzący Puszczę Sandomierską, a w jej ramach w części północno-wschodniej i Lasy Janowskie, zalegający obszar nad Sanem i częściowo na Równinie Biłgorajskiej oraz liczne bagna na tym terenie utrudniały osiedlanie i zagospodarowywanie ziem. Sytuacja zaczyna się powoli zmieniać na korzyść już pod koniec XVI w., a wiąże się to z rozwojem gospodarki folwarczno-pańszczyźnianej Rzeczypospolitej. Czynnikiem przyspieszającym to zjawisko było wzmożone zapotrzebowanie na zboże, którego nadwyżki można było łatwo transportować do Gdańska za pomocą spławnych rzek. Ogromne zapotrzebowanie w tym okresie było również na wyroby i towary leśne. Wyrazem tego zapotrzebowania jest kierunek rozwoju osadnictwa w Puszczy Sandomierskiej. W XIV-XVI w. osadnictwo w Puszczy "szło" głównie w kierunku południowym Niziny Sandomierskiej. Były tu lepsze gleby, znaczniejsze wzniesienia nad poziom mokradeł i wód zaskórnych oraz skład tej części puszczy, który dzięki licznym drzewom liściastym oraz bujnemu podszyciu umożliwiał zakładanie barci, wypas bydła i ułatwiał karczowanie pól pod uprawę roli. W XVII w. natomiast kolonizacja puszczy wiąże się ściśle z gospodarką leśną, ze spławianiem drzewa, wypalaniem węgla, rudy darniowej, z paleniem potażu i mazi, z zapotrzebowaniem na miód i wosk. Wycinanie lasów ułatwiało wprowadzenie uprawy roli oraz zakładanie nowych osad obok tych starych jak np. Biała, Dzwola, o których pierwsze wzmianki w źródłach pisanych pojawiają się w 1245 r., czy Kocudza (1377 r.) lub Godziszów (1451 r.). Ważnym czynnikiem lokacji miasta Janowa była chęć stworzenia centrum dla okolicznych dóbr Ordynacji Zamojskiej. Obok wymienionych tu czynników do powstania miasta na tym terenie przyczynił się również rozwój handlu i związane z jego funkcjonowaniem drogi. Przez wieś Biała przechodził trakt z Turobina do Goraja i do Zawichostu nad Wisłą, a już w połowie XVII wieku kupcy udający się z Zamościa do Sandomierza korzystali z drogi przez Szczebrzeszyn, Kocudzę, Janów i Zaklików. Prawdopodobnie powyższe czynniki złożyły się na decyzję Katarzyny z Ostrogskich Zamoyskiej, aby na tym terenie założyć miasto.

Początki miasta Biała ( tak się początkowo nazywał Janów) są dobrze znane dzięki treści przywileju lokacyjnego, którego kopia dochowała się do naszych czasów. Przywilej lokacyjny został wystawiony przez kancelarię króla Władysława IV w Warszawie 21 lipca 1640 r. Miasteczko otrzymało miejskie prawo magdeburskie. Wraz z otrzymaniem prawa miejskiego, miasto zostało obdarowane herbem wyobrażającym Najświętszą Pannę Maryję. Miasto dostało przywilej organizowania 8 jarmarków w roku oraz targów tygodniowych w poniedziałki. Janów lokowano na gruntach wsi Biała. Pod przyszłe miasto wybrano teren na południowy zachód od wsi Biała, na lewym brzegu rzeki o tej samej nazwie (Biała). W związku z tym miasto uzyskało taką samą nazwę jak wieś, na gruntach której było lokowane. Pod budowę miasta wybrano teren leżący na granicy dwóch odmiennych krain geograficznych: Wyżyny Lubelskiej i Kotliny Sandomierskiej. Nowo powstałe miasto nie cechowały bynajmniej spokój i pokora. Świadczą o tym zachowane 6 "Artykułów" przeznaczone dla Janowa z 25 sierpnia 1642 r. wydane z racji zatargów między mieszkańcami tego miasta i chłopami z Białej. Fundatorka miasta, Katarzyna, w trosce o swoje miasto, o jego rozwój i bezpieczeństwo obywateli, powierza swoim pełnomocnikom - "komisarzom" opracowanie "artykułów" na wszelkie przestępstwa i przewinienia dokonywane w mieście Janowie. Z powyższymi "Artykułami" wiąże się jeszcze inne bardzo ważne zagadnienie, a mianowicie zmiana nazwy miasta Biała na nazwę Janów. W tym dokumencie po raz pierwszy została użyta nowa nazwa. Nazwa miasta "Janów" jest odimienna od słowa "Jan". Zapewne w ten sposób Katarzyna w związku z urodzeniem syna w 1627 roku chciała uczcić to wydarzenie poprzez utworzenie nazwy miasta od imienia nadanego swemu synowi, bądź była to nazwa na cześć pierwszego ordynata - Jana.

Miasto Janów od początku swego istnienia stanowiło własność prywatną Ordynacji Zamojskiej i jako takie zmieniało właścicieli wraz z każdorazowo zmieniającym się ordynatem. W przeglądzie właścicieli miasta nie sposób nie wspomnieć twórcy Ordynacji i pierwszego ordynata - Jana Zamoyskiego, kanclerza i hetmana wielkiego. Jego rola dla Janowa wydaje się tym większa, że to właśnie Jan Zamoyski w roku 1595 wszedł w posiadanie dóbr gorajskich, a w ich ramach i wsi Biała. Jednakże dopiero o Katarzynie Ostrogskiej, fundatorce miasta, można mówić jako o rzeczywistej właścicielce Janowa. Pochodziła ona ze znamienitego rodu książąt Ostrogskich, który zaliczał się do najstarszych i najznaczniejszych w Rzeczypospolitej. Ojciec Katarzyny, Aleksander, wojewoda wołyński, pozostawił po sobie olbrzymią fortunę, którą miały odziedziczyć trzy jego córki: Zofia, Katarzyna i Anna Alojza. Jedną z tych posażnych panien - Katarzyną zainteresował się jedyny syn Jana Zamoyskiego, Tomasz. 1 marca 1620 r. w kościele jezuitów w Jarosławiu odbył się ślub Katarzyny z Tomaszem. Małżeństwo trwało do 8 stycznia 1638 r., gdyż wtedy zmarł w wieku 44 lat Tomasz Zamoyski, drugi ordynat. Po jego śmierci Katarzyna nie wyszła już za mąż. Zmarła jesienią 1642 r. Pozostawiła troje potomstwa - dwie córki i jednego syna. Z córek starsza, Gryzelda Konstancja wyszła za mąż za księcia Jeremiego Wiśniowieckiego, druga - Joanna Barbara poślubiła Aleksandra Koniecpolskiego, wojewodę sandomierskiego oraz syn - Jan "Sobiepan" Zamoyski ożenił się z Marią Kazimierą d`Arquien, późniejszą żoną króla Jana III Sobieskiego.

Po śmierci Katarzyny Ordynację objął jej jedyny syn Jan. W 1648 r. Janów został zniszczony przez wojska Chmielnickiego. Cztery lata później mieszkańców przerzedziła zaraza. Dla podniesienia Janowa ze zniszczeń ordynat Jan Sobiepan Zamoyski zezwolił w 1652 r. na osiedlenie się w mieście Żydów i uprawianie przez nich rzemiosła. W 1660 r. do Janowa zostali sprowadzeni dominikanie, obejmując ufundowany przez ordynację kościół i klasztor. Przed 1661 r. powstał kahał żydowski (gmina wyznaniowa). Bezpotomna śmierć trzeciego ordynata w 1665 r. zakończyła ród wielkiego hetmana i stała się powodem zatargów rodzinnych. Dopiero uchwała sejmowa z 1674 r. oraz wystąpienie całej szlachty lubelskiej rozstrzygnęło sprawę sukcesji na korzyść przedstawiciela młodszej linii Zamoyskich, Marcina, podstolego lwowskiego. Przejęcie Ordynacji przez Marcina było również korzystne i dla Janowa. Potwierdzają to zachowane dokumenty wystawione przez Marcina, w których oznaczył granice miejskie, ustalił wysokość podatków. Pozwolił mieszczanom propinować ( produkować i sprzedawać) gorzałkę, piwo i miód. W II połowie XVII wieku Janów liczył ok. tysiąc mieszkańców. W połowie XVIII wieku był niszczony trzykrotnymi pożarami (1740, 1753, 1754). Szczególnie ten ostatni wyrządził duże szkody - sama tylko społeczność żydowska straciła w pożodze 60 domostw oraz budynki kahału (m.in. synagogę).

W II połowie XVIII wieku w mieście mieszkało już ponad dwa tysiące osób. Mieszczanie parali się rzemiosłem, handlem i rolnictwem. Istniało 11 cechów (rzeźnicki, kowalski, krawiecki, sukiennicki, tkacki, garncarski, szewski, bednarski, kołodziejski, kuśnierski, piekarski). W trakcie pierwszego rozbioru Polski w 1772 roku Janów przypadł Austrii. W 1776 roku na skutek układu między Austrią a Rzeczpospolitą miasto z powrotem wróciło w granice Polski. Na mocy traktatu rozbiorowego z 1795 r. Janów znowu dostał się pod panowanie austriackie. Z chwilą wkroczenia wojsk austriackich na mieszkańców Janowa spadły represje, ponieważ podczas Insurekcji ordynacja narzuciła na nich obowiązek dostarczania sukna na potrzeby wojskowe. Niedługo po tym wydarzeniu mieszkańcy przeżyli ponowną klęskę, bowiem w 1804 r. nawiedził Janów ogromny pożar. Ogień strawił 71 zabudowań. Mimo pomocy ordynacji część pogorzelców opuściła miasto. Na początku XIX wieku ordynacja sprowadziła kilkudziesięciu sukienników ze Śląska i Niemiec, których osadzono na Błoniach budując dla nich osadę Sukiennia. W związku z tym nastąpił szybki rozwój tej gałęzi przemysłu. Niestety był on krótkotrwały, ponieważ po Powstaniu Listopadowym zamknięto granicę celną z Rosją. Pisząc o Janowie należy wspomnieć o bardzo istotnym wydarzeniu, które wysunęło miasto na czołowe miejsce spośród 16 miast leżących w obwodzie zamojskim.

Po utworzeniu Królestwa Polskiego, należał Janów do obwodu zamojskiego, który wówczas obejmował przeważnie dobra Ordynacji Zamojskiej z obecnymi powiatami : zamojskim, biłgorajskim, zachodnią częścią tomaszewskiego i janowskim zwanym kraśnickim. Centrum obwodu oraz siedzibą władz administracyjnych i sądowych był Zamość. Kiedy rządy w Królestwie objął Wielki Ks. Konstanty, zażądał od ordynacji, aby twierdza Zamość została oddana wyłącznie na użytek wojska i urządzenie tam karnych zakładów. W związku z tym należało usunąć z niego cały urząd obwodowy, Sąd Policji oraz więzienie karne. Ordynacja zaproponowała Janów na nowe miasto obwodowe, który leżał mniej więcej w środku obwodu. Władze zaakceptowały projekt i od 1817 roku zaczęto przenosić urzędy do Janowa. Dzięki tej przeprowadzce, trwającej w praktyce do 1827 r., powstały zabudowania Nowego Miasta, gdzie ulokowano budynki administracyjne i mieszkalne. Na terenie nowego rynku wzniesiono pomnik ku czci T. Kościuszki (1818 r.) oraz założono park miejski ( ok. 1820 r.), jeden z pierwszych w Królestwie Polskim.

W 1834 r. Janów podzielono na trzy części: Stare Miasto, Nowe Miasto i Przedmieście Zaolszynie. W 1841 r. dla stacjonującego wojska rosyjskiego postawiono cerkiew pułkową. W połowie XIX wieku przeprowadzono brukowanie głównych ulic i rynku, regulację rzeki, powstała gontarnia i cegielnia. Liczba ludności ustabilizowała się na poziomie ok. 3,5 tysiąca. W 1860 r. w mieście były 2 hotele, 4 domy zajezdne, apteka, 12 szynków oraz szkoła elementarna. Po okresie upadku odrodziło się sukiennictwo, działały dwie fabryki sukna. W 1863 roku było w Janowie 72 sukienników.

Po Powstaniu Styczniowym spadły na Janów jak i na inne miasta Królestwa poważne sankcje. Wielu mieszkańców miasta i okolic za walkę w oddziałach powstańczych zostało zesłanych na Sybir. Konsekwencje ponieśli także i Ojcowie Dominikanie. Wojska carskie zajęły budynki klasztorne i nastąpiła kasata zakonu. Po reformie administracyjnej Janów został siedzibą powiatu w 1867 r. Począwszy od II połowy XIX wieku miasto zaczęło się stopniowo rozwijać - powstała fabryka zapałek, garbarnia, założono szpital. W 1880 r. w wyniku pożaru spłonęło 100 budynków. Na początku XX w. liczba mieszkańców sięgnęła ok. 8 tysięcy.

Podczas I wojny światowej przez Janów trzykrotnie przetoczył się front. W okolicach miasta miały miejsce ciężkie walki. W 1922 roku w pożarze spłonęło połowę miasta - 823 budynki. Od 1925 roku nastąpił szybki rozwój : wybrukowano nowe ulice, zbudowano 7 mostów, zakończono budowę gimnazjum, przeprowadzono elektryczność na ulicach, w szkołach i urzędach. W 1934 roku w mieście była elektrownia, 2 tartaki, młyn, browar, 2 drukarnie, 2 olejarnie i rzeźnia. Rzemiosłem zajmowało się 339 osób. Działał szpital, przytułek dla starców, spośród stowarzyszeń i organizacji: Związek Strzelecki, Towarzystwo Dramatyczne, Towarzystwo Śpiewacze Echo, Klub Inteligencji oraz kilka bibliotek.

Okres okupacji był dla Janowa i jego mieszkańców tragicznym doświadczeniem. We wrześniu 1939 r. w wyniku trzykrotnych bombardowań, zginęło ok. 350 osób, a 85 % miasta uległo spaleniu. Przejawami terroru były masowe aresztowania w latach 1940-1941 oraz masowe egzekucje ludności żydowskiej. W 1940 r. okupanci uruchomili karny obóz pracy, istniejący do 1943 r. 26 lipca 1944 roku Janów został zajęty przez wojska radzieckie z udziałem oddziałów AL.

W kwietniu 1945 r. oddziały AK uwolniły więzione w Janowie przez UB, uczestniczki powstania warszawskiego. Janów wyszedł z wojny ogromnie zniszczony. Liczba ludności spadła o prawie połowę. W 1956 r. Janów został ponownie siedzibą powiatu. Stopniowy rozwój miasta zaczął się dopiero pod koniec lat sześćdziesiątych. Uruchomiono wiele zakładów: Fabrykę Maszyn, zakład odzieżowy Gracja, Zakład Produkcji Leśnej Las itp. Stworzenie miejsc pracy spowodowało gwałtowny wzrost liczby mieszkańców oraz rozwój przestrzenny miasta (osiedla Centrum, Wschód, Rozwój, Południe, Zaolszynie). Uruchomiono nowy szpital, żłobek, dwa przedszkola, stadion, nową pocztę. W 1996 r. erygowano drugą parafię: św. Jadwigi.

W wyniku nowego podziału administracyjnego w 1975 r. Janów Lubelski znalazł się w granicach województwa tarnobrzeskiego. W 1999 r. Janów znów powrócił do województwa lubelskiego i ponownie został siedzibą powiatu.

Przejdź w górę strony

Zabytki

Chroniony układ urbanistyczny starego miasta (tzw. miasta idealnego) ul. Zamoyskiego (zabytki z I poł. XIX w.):
- dom naczelnika powiatu
- dom komisarza powiatu
- budynek Ordynacji Zamoyskiej
- budynek Kasy Obwodu
- budynki Ordynacji Zamoyskiej
- budynek sukiennika wg projektu Halaburda
- budynki mieszkalne - dawne kasyno oficerskie
- zespół budynków więziennych
- 3 budynki mieszkalne przy ul. Ogrodowej. 
- Drewniany kościół w Momotach Górnych
- Klasztor OO Dominikanów
- Muzeum Regionalne w Janowie Lubelskim znajdujące się w zabytkowym budynku więziennym wzniesionym w połowie XIX w.
- Park miejski - jeden z pierwszych ogrodów spacerowych w Królestwie Polskim.
- Ekspozycja taboru kolejki wąskotorowej -eksponowana w sąsiedztwie siedziby Nadleśnictwa w Janowie Lubelskim.
- parowóz "Las"
- lokomotywa WLs50
- wózki kłonicowe do przewozu dłużnicy
- wagon platforma
- wciągarka do załadunku dłużnicy na wózki kłonicowe
- wagon osobowy do przewozu pracowników leśnych
- wagon węglarka
- wagon cysterna
- platforma z pługiem odśnieżnym
- wagon koleba
- Wystawa przyrodnicza w Nadleśnictwie Janów Lubelski.
- Ostoja konika biłgorajskiego w rezerwacie "Szklarnia" zarządzana przez Park Krajobrazowy. Jest to zachowawcza, rezerwatowa hodowla koni biłgorajskich. Są one endemicznym, rasowym typem koni wywodzących się z leśnej odmiany tarpana - w obawie przed jej całkowitym zanikiem ostatnie egzemplarze zostały umieszczone w ostoi.

Łążek Garncarski - miejscowość słynąca z garncarstwa, kaflarstwa. Znajduje się tam pracownia garncarska Pana Adama Żelazko oraz zachowane są tradycyjne, drewniane zabudowania.

Kapliczki przydrożne
Specyfikę krajobrazu podkreślają przydrożne krzyże i kapliczki - zarówno stare, jak i nowe (wykonane przez miejscowych artystów rzeźbiarzy). Najstarsze pochodzą z k. XVIII w. i posiadają swoje legendy, które przetrwały do dziś w ludzkiej pamięci (inwentaryzacja krzyży i kapliczek w Muzeum Regionalnym).Łączna liczba kapliczek to około 150 obiektów. Kapliczki stare zlokalizowane są przede wszystkim przy głównych traktach.Między Janowem Lubelskim, a Frampolem jest ich ok. 55 szt. Niektóre z kapliczek na tym terenie są zminiaturyzowaną i uproszczoną formą świątyń. Najstarsza z nich usytuowana przy tzw. Gościńcu biłgorajskim pochodzi z 1848 r. Na terenie Ziemi Janowskiej spotyka się również kapliczki słupowe z rzeźbami ceramicznymi, coraz rzadziej drewnianymi "Frasobliwymi", figurami Matki Boskiej, św. Barbary, czy św. Nepomucenem.

Dworki
Na terenie Gminy Janów Lubelski nie zachowały się zabytkowe dworki, czy wille. Jedynym takim obiektem jest dworek w Momotach Górnych. Budynek ten jest jednak zaniedbany i powinien zostać poddany remontowi.

Interesujące miejsca historyczne
- Kruczek - miejsce oddalone o 3 km od Janowa na płd., które oprócz miejsca kultu religijnego związanego z legendą o św. Antonim (według przekazu przy istniejącym źródle odpoczywał św. Antoni w drodze z Leżajska do Radecznicy), jest także miejscem upamiętniającym Powstanie Styczniowe i AK z II wojny.
- Miejsce bitwy z okresu wojen szwedzkich.
- Baza partyzantów AK.
- Cmentarz ciałopalny z okresu kultury przeworskiej w Pikulach.

Przejdź w górę strony

Polecamy strony

NowaNET
RK Niedziałek

Reklama

UNIQA
Międzynarodowe targi Lubelskie S.A.

Ogólnopolska Informacja GospodarczaWszystko o turystyceWirtualne PodlasieCoit RbitRenado

O Nas, Nasza Oferta, Kontakt, Regulamin © www.w-lubelskie.pl
Wykonanie: PHU Sebastian Woliński

online: 2