MK DEKORRadio Taxi ZTMiędzynarodowe targi Lubelskie S.A. Black Red White UNIQA

Powiat lubartowski

Kliknij na gmine, aby otrzymać szczegółowe informacje.

Kock miasto Lubartów g. miejska Ostrów Lubelski miasto Jieziorzany Kock Ostrówek Niedźwiada Ostrów Lubelski Uścimów Firlej Michów Abramów Kamionka Lubartów Serniki

Województwo Lubelskie - Powiat lubartowski

Powiat lubartowski

Dane podstawowe



Starostwo Powiatowe w Lubartowie

ul. Słowackiego 8
21-100 Lubartów
Woj. Lubelskie
Polska

+48 (81) 855 28 65
+48 (81) 854 33 24
starostwo@powiatlubartowski.pl

 


Władze samorządowe

Starosta Lubartowski
Marian Starownik
tel 081 855-28-65
fax 081 854-33-24

Starownik

Wicestarosta
Robert Zygadło
tel. 81 855-28-65
fax. 81 854-33-24

Skarbnik
Wojciech Serwatko
tel. 081 855-38-66
fax. 081 854-33-24

Sekretarz
Gabriela Wyszyńska
tel. 081 854-33-10
fax. 081 854-33-24



Przejdź w górę strony

Charakterystyka

POŁOŻENIE POWIATU LUBARTOWSKIEGO
Powiat lubartowski położony jest w części północnej województwa lubelskiego. Zajmuje obszar leżący na granicy trzech krain geograficznych: Mazowsza, Wyżyny Lubelskiej i Polesia Lubelskiego. Znaczną część powiatu zajmuje falista równina morenowa, Wysoczyzna Lubartowska – mezoregion Mazowsza, a pozostałą część Pojezierze Łęczyńsko - Włodawskie, wchodzące w skład Polesia Lubelskiego.


Teren ten znajduje się w strefie stykowej dwóch prowincji geograficznych: Niżu Środkowoeuropejskiego, zaliczanego do Europy Zachodniej oraz Polesia stanowiącego część Europy Wschodniej. Można więc powiedzieć, że z geograficznego punktu widzenia przez powiat lubartowski przebiega granica pomiędzy tymi dwoma częściami naszego kontynentu.

Przejdź w górę strony

Historia

Miasto Lewartów założone zostało w 1543 roku przez Piotra Firleja z Dąbrowicy, wojewodę lubelskiego, właściciela Kocka, Janowca oraz licznych wsi. Jako miasto szlacheckie przechodziło kolejno w posiadanie takich rodów jak: Kazimierscy, Zasławscy, Wiśniowieccy, Lubomirscy, Sanguszkowie. Dopiero w 1744 roku aktem prawnym króla Augusta III, na prośbę dziedzica, Pawła Karola Sanguszki, zmieniono nazwę na Lubartów.

Miasto Lewartów założone zostało w 1543 roku przez Piotra Firleja z Dąbrowicy, wojewodę lubelskiego, właściciela Kocka, Janowca oraz licznych wsi. Jako miasto szlacheckie przechodziło kolejno w posiadanie takich rodów jak: Kazimierscy, Zasławscy, Wiśniowieccy, Lubomirscy, Sanguszkowie. Dopiero w 1744 roku aktem prawnym króla Augusta III, na prośbę dziedzica, Pawła Karola Sanguszki, zmieniono nazwę na Lubartów.
Jednak Lubartów nie odegrał ważniejszej roli jako ośrodek administracyjny aż do 1809 roku. W czasach rozbiorów Lubelszczyzna w większej części znalazła się pod zaborem austriackim i tak było do roku 1809, kiedy wybuchła wojna francusko-austriacka, a w maju 1809 roku wkroczyły wojska Księstwa Warszawskiego. Na tych terenach zorganizowano nowa polską władzę administracyjną zależną jednak od cesarza Napoleona. Traktat podpisany 14 października 1809 roku na zamku Schonbrunn pod Wiedniem przewidywał przyłączenie do Księstwa Warszawskiego terenów Galicji Zachodniej. To spowodowało potrzebę wprowadzenia nowego podziału administracyjnego. Po przystosowaniu Konstytucji Księstwa Warszawskiego postanowiono zwiększyć liczbę departamentów państwa do dziesięciu. Końcowym efektem prac był dekret Królewski z 17 kwietnia 1810 roku o podziale administracyjno - terytorialnym. Obszar Lubelszczyzny wchodził w skład dwu nowych departamentów: lubelskiego i siedleckiego.
Departament lubelski składał się z dziesięciu powiatów, w tym utworzonego powiatu lubartowskiego. W okresie tym Lubartów dostąpił awansu i rozwoju, po raz pierwszy stał się centrum jednostki administracyjno - terytorialnej państwa, powiatu lubartowskiego.
Po Kongresie Wiedeńskim w 1815 roku powstaje Królestwo Polskie, powiązane z Rosją. Wprowadzono zmiany w organizacji władz. Przywrócono polskie nazwy województw, które dzielono na obwody. W obwodzie lubelskim były trzy powiaty: lubartowski, lubelski i kazimierzowski. Niestety losy powiatu lubartowskiego były zmienne; brakowało środków na jego finansowanie, stąd administrację częściowo wcielono do powiatu lubelskiego. Po powstaniu listopadowym ukazem z 7 marca 1842 zmieniono obwody na powiaty, a powiaty zmieniono na mniejsze obszarowo okręgi. Powiat lubartowski stał się okręgiem lubartowskim w powiecie lubelskim.
Kolejne zmiany w podziale administracyjnym ziem Królestwa nastąpiły na podstawie ukazu z 31 grudnia 1866 roku. Gubernię lubelską podzielono na mniejsze powiaty; na początku 1867 roku powrócił powiat lubartowski. Obejmował powierzchnię 1402 km2, zamieszkiwało go 46 575 osób. W granicach powiatu były dwa miasta: Lubartów i Łęczna oraz cztery miasta rolnicze: Czemierniki, Firlej, Kamionka i Michów, pozbawione praw miejskich po powstaniu styczniowym w latach 1869 - 70. Powiat dzielił się administracyjnie na 15 gmin oraz 212 wsi. Ten podział administracyjny z 1866 roku przetrwał do czasu niepodległości w 1918 roku.
Ustawa tymczasowa z 1919 roku wprowadziła województwa. W województwie lubelskim było 19 powiatów, w tym powiat lubartowski, który obejmował 1380 km2 powierzchni. Liczba ludności wynosiła 114 225 osób. Na terenie powiatu były miasta Lubartów i Łęczna i 14 gmin: Czemierniki, Chudowola, Firlej, Kamionka, Ludwin, Luszawa, Łucka, Niemce, Rudno, Samoklęski, Spiczyn, Tarło, Wielkie. Taki podział administracyjny z kolejnymi zmianami w 1944, 1950 r. i w 1973 roku trwał, wyłączając przerwę w latach 1940 - 1944 (okupacja niemiecka), do 1975 roku.
Od 1 czerwca 1975 roku nastąpiło spłaszczenie struktury terenowych organów władzy i administracji; wprowadzono dwuszczeblowość: województwo, gmina. Zwiększono liczbę województw z 17 do 49. Rozszerzono kompetencje organów miejskich i gminnych.

Powiat lubartowski wraca na mapę administracyjną 1 stycznia 1999 roku. Zasięgiem swoim obejmuje 1290 km2 powierzchni, zamieszkuje go 93 tys. ludności. W jego skład wchodzi: jedna gmina miejska – Lubartów, dwie gminy miejsko - wiejskie: Kock i Ostrów Lubelski oraz 10 gmin wiejskich: Abramów, Firlej, Jeziorzany, Kamionka, Lubartów, Michów, Niedźwiada, Ostrówek, Serniki, Uścimów.

Przejdź w górę strony

Zabytki

DZIEDZICTWO KULTUROWE
Obszar obecnego powiatu lubartowskiego od zamierzchłych czasów był miejscem penetracji różnych grup ludzkich. Niemal dwanaście tysiącleci historii człowieka na tym terenie pozostawiło bardzo bogate dziedzictwo, które świadczy o jego atrakcyjności dla zróżnicowanych technologicznie i kulturowo społeczeństw.

Zabytki archeologiczne
Najstarszy chronologicznie horyzont reprezentują zabytki archeologiczne, których występowanie stwierdzono na prawie 400 stanowiskach. Analiza stylistyczna i technologiczna znalezisk wykazała, że teren powiatu lubartowskiego w okresie od X tysiąclecia p.n.e. do końca XV wieku był miejscem większości zjawisk kulturowych obserwowanych na terenie Polski.
Całkowita liczba zabytków archeologicznych na omawianym terenie jest trudna do ustalenia z tego powodu, ze są one bardzo rozproszone. Część z nich jest przechowywana w magazynie Katedry Archeologii UMCS w Lublinie, część w Muzeum Lubelskim Zamek w Lublinie i Muzeum Regionalnym w Lubartowie. Dużą liczbę artefaktów można znaleźć także w prywatnych kolekcjach zbieraczy pamiątek przeszłości.
Wśród najcenniejszych grup znalezisk należy wymienić pozostałości osad (np. Abramów, Brzeziny gm. Lubartów, Lubartów, Serniki, Szczekarków gm. Lubartów, Wola Skromowska gm. Firlej, Trójna gm. Lubartów, cmentarzyska (np. Chlewiska gm. Lubartów, Kamionka, Samoklęski gm. Kamionka) oraz założenia obronne grodziska Tatarska Góra w Trójni, gm. Lubartów.

Zabytki od XVI do XX wieku
Możliwość szerokiej wymiany handlowej i dalekosiężnych kontaktów z sąsiednimi regionami bądź krajami powodowała zazwyczaj szybki rozwój cywilizacyjny, co prowadziło do powstania silnej struktury osadniczej z ośrodkami centralnymi. Proces ten prowadził najczęściej do powstania miast. Wydarzenia te w przypadku Ziemi Lubartowskiej miały miejsce w XV i XVI wieku, kiedy to Kock (1417), Kamionka (1450-58), Rawa (pocz. XVI wieku), Michów (1531), Jeziorzany (1533), Lubartów (1543), Ostrów Lubelski (1548), Firlej (1557) otrzymały prawa miejskie.
Od tego okresu zaznacza się silny rozwój omawianego regionu poświadczony pamiątkami przeszłości różnej formy. Wśród podstawowych kategorii należy wymienić zabytki nieruchome i ruchome.

a) Zabytki nieruchome
Spis zabytków architektury i budownictwa województwa lubelskiego przeprowadzany był od roku 1978. Zebrane informacje zweryfikowano i zaktualizowano w latach 1990 - 93. Uzyskany materiał został opublikowany przez Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie w 1995 roku (Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Województwo lubelskie, T.22, Warszawa 1995).
Analiza wspomnianego wydawnictwa wykazała, że na terenie powiatu zarejestrowano ok. 1700 zabytków nieruchomych. W zespole tym można wyróżnić kilka grup.

Zespoły urbanistyczne
W kilku miejscowościach zachowały się założenia przestrzenne osiedli złożone z rozplanowania, zabudowy, układu terenu i krajobrazu, związane z całością kompozycji urbanistycznej, które są charakterystyczne dla okresu, w którym powstały.
Do najstarszych należy zaliczyć zespół urbanistyczny Kamionki (XV - XVI wiek), Kocka (XV - XVIII wiek), Firleja (XVI wiek) i Michowa (pierwsza połowa XVI wieku).
Nieco młodsze rozwiązania można znaleźć w Lubartowie (XVI - XIX wiek) i Ostrowie Lubelskim (XVI - XIX wiek). Szczegółowe granice układów podlegających ochronie konserwatorskiej są określone w decyzjach o wpisaniu dobra kultury do rejestru zabytków.

Zespoły i obiekty sakralne
Grupa ta reprezentowana jest przede wszystkim przez 13 Zespołów Kościołów Parafialnych. O obliczu architektury sakralnej powiatu zadecydował barok XVII, a zwłaszcza XVIII stulecia. Wcześniejsze budowle nie przetrwały do naszych czasów, były one przeważnie drewniane. Jedynym wyjątkiem jest murowany późnogotycki kościół w Kamionce, wzniesiony w końcu XV lub w pierwszej połowie wieku XVI, później przebudowany.
Do czołowych zabytków należą kościoły parafialne w Lubartowie (murowany w latach 1733 - 38), Ostrowie Lubelskim (1755), Sernikach (1758 - 66). Nieco młodszy horyzont czasowy prezentują kościoły w Kocku (1779 - 1782) i Jeziorzanach (1782 - 98). W wieku XIX zbudowano podobne obiekty w Firleju (1879 - 80), Michowie (1878 - 81) i rozpoczęto prace w Brzeźnicy Bychawskiej (1805). Do najmłodszych kościołów należą obiekty w Abramowie (1925), Brzeźnicy Książęcej (1935 - 40), Ostrówku Kolonii (1921) i Starościnie (1929 - 38).
Na uwagę zasługują również dziewiętnastowieczne kaplice cmentarne w Kamionce, Kocku, Lubartowie, Michowie i Sernikach oraz Zespół Klasztorny Kapucynów w Lubartowie (1741).
Grupę zabytków sakralnych uzupełniają licznie występujące na terenie powiatu kapliczki i krzyże przydrożne (około 60 ), z których najstarsze wzniesiono w XVII i XVIII wieku.

Zespoły pałacowe
Najstarszym przedstawicielem tej grupy zabytków jest pałac w Kocku, zbudowany w drugiej połowie XVI wieku. Był on wielokrotnie przebudowywany, m.in. przez Szymona Bogumiła Zuga (ok. 1780) i Henryka Marconiego (1825).

palac w kocku
Pałac Księżnej Anny Jabłonowskiej w Kocku

Prawie wiek później wzniesiono pałac w Lubartowie. Jego założenie architektoniczne ulegało licznym transformacjom, a obecnie po spaleniu w 1934 roku i częstych dewastacjach, pałac jest prawie w całości rekonstrukcja.


Pałac w Lubartowie

Późnobarokową rezydencją jest pałac w Kozłówce, wzniesiony między 1735 a 1742 rokiem. Budowla, mimo znacznej przebudowy z lat 1879 - 1907, zachowała pierwotny układ i częściowo bryłę. Obecnie znajduje się tam Muzeum Zamoyskich.


Pałac Zamoyskich w Kozłówce

 
Natomiast rozwinięty klasycyzm reprezentuje pałac w Samoklęskach z przełomu XVIII i XIX wieku, związany z działalnością znanego architekta, Christiana Piotra Aignera.

Zespoły dworskie i folwarczne

Na terenie powiatu lubartowskiego zachowało się 11 zespołów dworskich. W większości tworzą one kompleksy składające się z dworu oraz zaplecza gospodarczego w postaci magazynów, stajni, spichlerzy, obór i innych. W większości wypadków takiemu zespołowi towarzyszy również park (Dębica, gm. Ostrówek, Górka Kocka, gm. Kock, Łucka – Kolonia, gm. Lubartów, Rawityn, gm. Firlej, Serniki, Stara Jedlanka, gm. Uścimów). W dwóch wypadkach notowane są jedynie pozostałości parków dworskich (Kolechowice – Folwark), gm. Ostrów Lubelski, Talczyn, gm. Kock). Zespoły dworskie datowane są na ogół na drugą połowę XIX i początek XX wieku. Wyjątek stanowią tutaj trzy dwory z pierwszej połowy XIX wieku zlokalizowane w Lubartowie oraz pozostałości dworu w Dębicy gm. Ostrówek datowane na przełom XVIII i XIX wieku.
Grupę uzupełniają zespoły folwarczne i ich pozostałości wyraźnie wyodrębnione od większych założeń pałacowych i dworskich. Największe i najlepiej zachowane kompleksy znajdują się w Białobrzegach, gm. Kock, Kozłówce, gm. Kamionka, Krępie, gm. Jeziorzany, Skrobowie, gm. Lubartów.

Inne
Ta grupa jest najliczniejsza i zawiera ponad 1500 obiektów wpisanych na listę zabytków architektury i budownictwa. W jej skład wchodzą domy mieszkalne (miejskie i wiejskie), całe zagrody wiejskie, pojedyncze zabudowania gospodarskie, urządzenia gospodarcze (np. młyny) i inne. Do najstarszych obiektów należy zaliczyć domy w Lubartowie datowane na XVI i XVII wiek, osiemnastowieczne zabudowania z Kocka, Jeziorzan, Kamionki i innych miejscowości.
Dużą grupę stanowią obiekty wzniesione w XX wieku. Najliczniejsze są zabudowania z pierwszej połowy wieku XX, które w związku z rozszerzeniem kryteriów polityki konserwatorskiej zostały ujęte w spisie zabytków.

b) Zabytki ruchome
Zabytki ruchome to kategoria bardzo bogata i zróżnicowana; określenie jej liczebnie jest praktycznie niemożliwe. Znaczna ich część tworzy kolekcję muzeów działających na terenie powiatu: Muzeum Regionalnego i Muzeum Parafialnego w Lubartowie oraz Muzeum Zamoyskich w Kozłówce.
Oddzielną grupę zabytków ruchomych tworzą przedmioty będące wyposażeniem kościołów. Są to głównie obiekty o tematyce religijnej, które wyróżniają się dużą wartością artystyczną.
Na obszarze powiatu zachowały się wyjątkowo liczne zabytki religijnego malarstwa sztalugowego. Za najstarszy obiekt uważany jest obraz tzw. Matki Boskiej Śnieżnej z fenetronu w Kamionce, datowany na przełom XVI i XVII wieku. Malarstwo siedemnastowieczne reprezentują trzy obrazy Matki Boskiej z Dzieciątkiem: z ołtarza głównego w Ostrowie Lubelskim oraz z ołtarzy bocznych w Kamionce i farze lubartowskiej, a ponadto obraz Św. Anny Samotrzeć (1694 r.) z ołtarza głównego w tymże kościele.

Ozdobą malarstwa osiemnastowiecznego jest dziesięć płócien ołtarzowych z kościoła kapucyńskiego w Lubartowie uznawanych za dzieła Szymona Czechowicza.
Zapewne z drugiej połowy XVIII wieku pochodzą dwa duże płótna – Chrystus i Jawnogrzesznica oraz Powrót syna marnotrawnego – zawieszone w prezbiterium fary lubartowskiej.
Na czoło zabytków rzeźby wysuwa się gotycka figura Chrystusa ukrzyżowanego z czwartej ćwierci XVI wieku, znajdująca się w kościele w Rudnie. Spośród kilku barokowych i rokokowych krucyfiksów na większą uwagę zasługują dwa obiekty, jeden z Rudna (XVII/XVIII wiek) i drugi z fary lubartowskiej (druga ćwierć XVIII wieku).
Wyroby złotnicze zachowane dość licznie prezentują raczej typową produkcję warsztatów drugiej połowy XVII wieku. Wśród nich należy wymienić barokową puszka z Rudna oraz dwa analogiczne kielichy z Ostrowa i Lubartowa. Wieku osiemnasty reprezentowany jest m.in. przez regencyjną puszkę z Ostrowa, kielichy z Lubartowa i Firleja oraz rokokowy kielich z Lubartowa. Na tym tle wyróżniają się barokowe monstrancje z Firleja i Rudna (obie z drugiej połowy XVII wieku) oraz kielich z Michowa (1631).
W kościołach powiatu lubartowskiego, a szczególnie w Kamionce i świątyniach lubartowskich zachowała się znaczna ilość szat liturgicznych. Najstarsze ornaty wykonane są z siedemnastowiecznych tkanin, ale najwspanialszy jest haftowany, biały ornat z fary w Lubartowie (koniec XVII wieku) z figuralnymi scenami Tajemnic Różańcowych. Pośród ornatów wyróżnia się również pięć zdobionych stylizowanymi ornamentami kwiatowymi z klasztoru w Lubartowie.
Z innych wyrobów rzemiosła artystycznego odnotować należy pięć intarsjowanych antepediów w typie kolbuszowskim z kościoła Kapucynów w Lubartowie (1741) oraz kanon z fary w Lubartowie z haftowanymi scenami figuralnymi z przełomu XVII i XVIII wieku, oprawiony w metalową ramę.

 

 

Przejdź w górę strony

Polecamy strony

NowaNET
RK Niedziałek

Reklama

UNIQA
Międzynarodowe targi Lubelskie S.A.

Ogólnopolska Informacja GospodarczaWszystko o turystyceWirtualne PodlasieCoit RbitRenado

O Nas, Nasza Oferta, Kontakt, Współpraca © www.w-lubelskie.pl
Wykonanie: PHU Sebastian Woliński

online: 6