MK DEKORRadio Taxi ZTMiędzynarodowe targi Lubelskie S.A. Black Red White UNIQA

Powiat puławski

Kliknij na gmine, aby otrzymać szczegółowe informacje.

Nałęczów miasto Kazimierz Dolny Puławy Żyrzyn Baranów Puławy g. miejska Janowiec Kazimierz Dolny miasto Końskowola Kurów Markuszów Nałęczów Wąwolnica

Województwo Lubelskie - Powiat puławski

Powiat puławski

Dane podstawowe

Starostwo
al. Królewska 19
24-100 Puławy
tel. 81 886-42-61; faks 81 886-51-92
Godziny pracy:
pon.-pt. 7-15
starostwo@pulawy.powiat.pl
http://www.pulawy.powiat.pl/


Charakterystyka

Powiat Puławski jest jednym z większych powiatów województwa lubelskiego, zajmuje 7 miejsce pod względem liczby gmin i 2 pod względem liczby ludności.

Powiat znajduje się w strefie granicznej Wyżyny Lubelskiej i Niziny Mazowieckiej. Obejmuje Płaskowyż Nałęczowski – pasmo wyżynne o szerokości ok. 15 km., którego północna granica na linii Puławy – Garbów – Ciecierzyn jest jednocześnie krawędzią Wyżyny Lubelskiej, a granica południowa na linii Kazimierz – Charz – Lublin, oddziela go od Równiny Bełżyckiej, schodząc ostrą krawędzią o wys. 90 m. w okolicach Dobrego, w kierunku Wisły i Równiny Bełżyckiej. Krawędź północna wznosi się na ok. 30 m ponad obszar Małego Mazowsza. Urzeźbienie terenu jest szczególnie bogate w obrębie dolin rzecznych, gdzie występują liczne, głębokie (ok. 20 m) wąwozy i doliny często suche, porośnięte zaroślami i lasami. W Puławach kończy się przełom Wisły przez pas Wyżyn Środkowopolskich. Malownicza dolina o stromych brzegach o szerokości ok. 1,5 km, na północy miasta rozszerza się do kilkunastu kilometrów.

Liczba mieszkańców powiatu (według stanu na 31.12.1999r.) wynosiła 123 156 tys. osób, zamieszkujących obszar 933 km2 . Gęstość zaludnienia Powiatu wynosi 132 osoby/ 1 km2, jest więc znacznie wyższa od wojewódzkiej (89 osób/1km2 ). 48% mieszkańców Powiatu Puławskiego mieszka na wsi, mniej w stosunku do woj. lubelskiego, gdzie ponad połowa to mieszkańcy wsi, zaś 52% to ludność zamieszkuje miasta.

Powiat Puławski obejmuje 11 gmin, w tym jedną miejską, dwie miejsko-wiejskie, 8 wiejskich oraz 151 sołectw.

Aż 53 tys. ludności skupia miasto Puławy przed gminą Puławy, Nałęczów i Końskowola. Dwa pozostałe miasta Nałęczów i Kazimierz Dolny zamieszkuje poniżej 4,3 tys. osób, zaś pozostałe gminy poniżej 9,2 tys. mieszkańców.

Obszar Powiatu Puławskiego społecznie postrzegany jest jako mało atrakcyjne miejsce życia pod względem poziomu zatrudnienia. Odpływa z powiatu więcej osób niż osiedla się przybyszów z zewnątrz. Saldo migracji (koniec 98r.) wynosiło: – 26 (w woj. –79). Pogorszenie sytuacji powoduje również rosnąca stopa bezrobocia, która w XII 99r. wynosiła 12.9%. Wśród osób emigrujących z powiatu puławskiego, większą część stanowią osoby młode z wyższym wykształceniem.

Przejdź w górę strony

Gospodarka

W Powiecie Puławskim rolnictwo jest sektorem gospodarki stanowiącym jedno z najistotniejszych źródeł pracy. Rozwój gmin w znacznym stopniu uzależniony jest od rozwoju rolnictwa. Wymaga to zarówno przedsięwzięć w skali województwa, jak również takich, które z powodzeniem mogą podjąć zainteresowane gminy przy wsparciu przez władze powiatowe. Aktualnie na terenie gmin Powiatu Puławskiego przeciętne gospodarstwo rolne składa się z 2 – 3 działek gruntu, a przeciętna wielkość działki wynosi poniżej 1,0 ha. W związku z tym, oprócz powiększenia gospodarstw rolnych istnieje również potrzeba scalania gruntów. Średnia powierzchnia jednego gospodarstwa wynosi (z wyłączeniem nieruchomości rolnych do 1,0 ha) ok. 4,5 ha, (w woj. 6,1ha). Gospodarstwa tej wielkości nie zapewnią rolnikom wystarczających dochodów w przyszłości. Region Nadwiślański dostarcza wielu surowców na potrzeby przemysłu rolno-spożywczego. Jego rozwój ukierunkowany jest na przetwórstwo warzyw i owoców, posiada ugruntowaną pozycję w zakresie uprawy chmielu i uprawy owoców miękkich.

Odsetek osób dla których praca w indywidualnym gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania – wynosi jedynie 23,3% ogólnej liczby ludności związanej z indywidualnymi gospodarstwami rolnymi, (w woj. lubelskim w rolnictwie pracuje ok. 53% zawodowo czynnych).

Użytki rolne w powiecie zajmują 62,9% powierzchni powiatu ( w woj. 68,4%). Najżyźniejsze gleby, rędziny i gleby brunatne powstałe na lessach, występują na Płaskowyżu Nałęczowskim.

W północnej części powiatu występują gleby bielicowe, wytworzone na piaskach i glinach. Dna dolin rzecznych pokryte są żyznymi madami. Struktura zasiewów w poszczególnych gminach powiatu puławskiego jest uzależniona od różnic w jakości gleb. W kraju wyróżnia się 6 obszarów produkcji rolniczej wg wskaźnika jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej.

I – obszary najlepsze dla produkcji rolniczej, charakteryzujące się wskaźnikiem powyżej 100. W Powiecie Puławskim żadna z gmin nie spełnia tego obszaru.

II – obszary bardzo dobre dla produkcji rolnej ( wskaźnik 90-100). Warunki te spełniają miasto i gmina Nałęczów.

III – obszary dobre ( ( ze wskaźnikiem 80-90). Warunki te spełniają gmina Końskowola, Markuszów, Wąwolnica.

IV – obszary średnio dobre ( ze wskaźnikiem 70-80 ). Warunki te spełniają gmina Kazimierz Dolny, Kurów, miasto Puławy i gmina Puławy.

V – obszary średnie (ze wskaźnikiem 60-70 ). Warunki te spełniają gmina Baranów, Janowiec, Żyrzyn.

VI – obszary średnio słabe (ze wskaźnikiem poniżej 60). Obszar taki u nas nie występuje.

Do głównych upraw zalicza się pszenicę, żyto, ziemniaki, buraki cukrowe warzywa i owoce, chmiel, tytoń.

Rolnictwo postrzegane jest jako istotny element rozwoju regionu. Z uwagi na koncentrację bazy turystyczno-wypoczynkowej oraz kompleksów sanatoryjnych w rejonie Nałęczowa, Wąwolnicy i Kazimierza Dolnego, rysuje się duża szansa na rozwój rolnictwa ekologicznego. Rozwój tego rolnictwa wymagać będzie określonego systemu polityki rolnej Państwa oraz dotacji. Funkcjonują już w Powiecie Puławskim gospodarstwa agroturystyczne np. w gminie Wąwolnica, Janowiec.

Ważnym elementem rozwoju miejscowego rolnictwa będzie zgranie ekologii z przetwórstwem produktów rolnych. Rozwój małych zakładów przetwórczych, wykorzystujących lokalne produkty ekologiczne będzie możliwy pod warunkiem wsparcia finansowego Państwa.

Istotnym problemem na wsi jest problem bezrobocia, znacznie trudniejszy do przezwyciężenia niż w miastach.

W XII 98r. zarejestrowano 835 tys. bezrobotnych . Łączne bezrobocie na wsi wynosi ponad 1,7 mln osób i wykazuje tendencję zwyżkową. Charakterystyczną cechą bezrobocia na wsi jest wysoki, wynoszący 60% udział ludzi młodych w wieku 15-35 lat. Przyczyną wewnętrzną wysokiego bezrobocia to przede wszystkim:

- niewielkie nasycenie obszarów wiejskich i małych miast drobnymi zakładami oferującymi miejsca pracy poza rolnictwem,

- rozproszona sieć osadnicza, powodująca wysokie koszty budowy infrastruktury.

W wielu miejscowościach brak jest dostatecznej gęstości sieci dróg, a linie energetyczne wymagają modernizacji. Niski jest stopień telefonizacji, wyposażenia w sieć kanalizacyjną, gazowniczą i wodociągową.

Przejdź w górę strony

Atrakcje przyrodnicze

Korzystnym aspektem i mocną strona Powiatu Puławskiego jest środowisko przyrodnicze. Na terenie powiatu występują obszary objęte różnymi formami ochrony – Kazimierski Park Krajobrazowy (14961 ha) z otuliną (24 189 ha) powołany do ochrony krajobrazu przełomu Wisły, wąwozów lessowych i stanowisk roślin rzadkich. Obszary chronionego krajobrazu to : „ Kozi Bór” (12 681 ha); „ Pradolina Wieprza” (33 159 ha). Rezerwaty przyrody: „ Czapliniec koło Gołębia”; „Kępa” (4, 41 ha, las łęgowy); „Krowia Wyspa” (62, 3 ha, stanowiska łęgowe ptaków wodnych); „ Piskory” (203 02 ha, ekosystemy wodne, bagienne i leśne); „ Sucha Dolina” i „ Skarpa Wiślana”, chronią szczególnie walory krajobrazowe i geologiczne. Ponadto występują tu 52 pomniki przyrody i 10 użytków ekologicznych.

Atrakcyjne turystycznie są także liczne zabytki powiatu, skupione głównie w Puławach, Kazimierzu Dolnym, Janowcu czy Nałęczowie.

Lesistość Powiatu Puławskiego za 98r. kształtuje się na poziomie 22,75% przy ogólnej powierzchni lasów 21 238 ha. Dla porównania lesistość woj. lubelskiego według danych za 97r. wynosiła 16,2 %. Znaczącą pozycję w lesistości powiatu puławskiego stanowią lasy nie będące własnością Skarbu Państwa /pow. 9073 ha/, które stanowią około 39% ogólnych zasobów leśnych. Charakter własności rzutuje na gospodarkę prowadzoną w lasach. Zasobność drzewostanów w lasach niepaństwowych wynosi około 110 m3 /ha, a w Lasach Państwowych 260 m3 /ha. Dominującym gatunkiem drzewostanów jest sosna, typowa dla siedlisk boru suchego i świeżego /tereny nizinne naszego powiatu/. Teren naszego powiatu położony jest w krainie borów i lasów mieszanych, gdzie jako naturalne uznaje się drzewostany z udziałem sosny, dębu i modrzewia. Do najbardziej zalesionych gmin należy gmina: Janowiec, Puławy, Baranów i Żyrzyn.

Część połaci powiatu, głównie bardziej zurbanizowane, są w znacznym stopniu zdegradowane pod względem przyrodniczym i krajobrazowym.

Przejdź w górę strony

Historia

Osadnictwo w okolicach Puław rozpoczęło się około dziewięciu wieków temu. W tym okresie tereny, na których obecnie istnieje miasto porastały ogromne, puszcze, bory i lasy. Jedynym szlakiem podróżniczym była wówczas rzeka Wisła. To właśnie królowa polskich rzek była czynnikiem przyciągającym ludzi, którzy nad jej brzegami osiedlali się i zakładali swoje osady. Wiele „wiosek” powstało właśnie nad Wisłą w okolicach Puław.

Osiedlanie się człowieka niosło za sobą potrzebę budowy nowych połączeń z innymi częściami kraju. Nic więc dziwnego, że w ruch poszły siekiery, a puszcza zaczęła ustępować miejsca nowym połączeniom komunikacyjnym. Jednym z pierwszych była droga prowadząca na zachód w stronę Radomia i dalej nad Bałtyk. Na węźle wodno-drogowym, na wysokim brzegu doliny powstała osada ludzka dająca początek dzisiejszym Puławom. To prawdopodobnie właśnie od warunków naturalnych miasto przyjęło swą nazwę. W owych czasach „łęgi nadrzeczne” nazywano „pulwami” i jak uważają niektórzy historycy i językoznawcy owe „pulwy” dały nazwę Puławom.

Osada rozwijała się powoli. W czasach historycznych nie bez znaczenia dla dalszych losów miasta było założenie w XIV wieku i rozkwit w XVI wieku pobliskiego Kazimierza Dolnego. Właśnie w szesnastym stuleciu Puławy wraz z sąsiednią Końskowolą były własnością Tęczyńskich, by po wygaśnięciu rodu przejść w ręce Zbaraskich, następnie Wiśniowieckich i Lubomirskich.

Pod koniec XVII wieku Puławy trafiają w ręce Sieniawskich, którzy zbudowali tu okazały zamek obronny. Był to wydaje się zwrotny moment dla dalszych losów osady. Rozwoju tego nie była w stanie zahamować klęska zadana Polsce, a także Puławom przez Szwedów. Wówczas to Karol II z zemsty za popieranie Augusta II przez Sieniawskich zniszczył zamek i spalił Puławy.

 

Pałac Czartoryskich

Zamek został odbudowany i przerobiony na pałac przez córkę hetmana – Zofię Sieniawską, po pierwszym mężu Denhoff. Zofia wyszła po raz drugi za mąż, a jej wybrankiem stał się książę August Czartoryski. Ślub miał miejsce w 1762 roku, a dwadzieścia lat później Czartoryscy przyjechali na stałe do Puław. W ten sposób dalsze losy związała z rodem Czartoryskich i z Puławami. Właśnie za czasów rodu Czartoryskich Puławy rozwijają się wspaniale. Szczyt rozwoju osiągnęły, gdy dobrami zajął się generał ziem podolskich Adam Czartoryski oraz jego żona Izabella Elżbieta z Flemingów. Wówczas Puławy zasłynęły jako środowisko towarzyskie, kulturalne, literackie, a później także polityczne.

Adam Czartoryski

Adam Czartoryski – urodził się w 1734 roku jako syn magnackiej rodziny, która położyła dla kraju ogromne zasługi. Obdarzony dużymi zdolnościami, zdobył gruntowne i nieprzeciętne wykształcenie, które uczyniło zeń jednego z najbardziej kulturalnych i wartościowych ludzi w Polsce. Książę był prawdziwym poliglotą, częste bowiem i liczne podróże za granicę pozwoliły mu opanować szereg języków obcych i zbliżyły go do kultury i cywilizacji innych narodów. Dlatego też książę był zawsze gorliwym wyznawcą zachodnioeuropejskiej kultury, a sztuka i nauka znajdowały w nim wspaniałomyślnego mecenasa, który prawdziwą opieką otaczał artystów, literatów i poetów i skupiał ich wokół siebie.

Wielkie zasługi położył książę również na polu pracy społecznej i politycznej. Pracował czynnie w Komisji Edukacji Narodowej, prowadził jako komendant pierwszą w Polsce szkołę wojskową w Warszawie, był marszałkiem Trybunału w Grodnie, piastował urząd generała ziem podolskich. Z ziemi lubelskiej został wybrany posłem na Sejm Czteroletni, stał na czele Stronnictwa Patriotycznego i wywarł poważny wpływ na prace tego sejmu.

Przed elekcją króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, po śmierci Augusta III, stronnictwo polityczne zwane „Familią” wysunęło księcia Adama Czartoryskiego jako kandydata na króla, co jednak pod wpływem Rosji nie doszło do skutku.

 

Izabela Czartoryska

Izabela Czartoryska – urodziła się w 1746 roku jako córka podskarbiego litewskiego. Nie otrzymała należytego wykształcenia. Dzięki pracy nad sobą zdołała własnymi siłami wyrównać braki niedostatecznego wykształcenia domowego. Z natury była zawsze wesoła i pogodna. Przepadała za towarzystwem i lubiła się bawić, ale obok tych, zdawałoby się płochych stron jej charakteru, w głębi duszy tkwiła gorąca miłość ojczyzny, szczere i prawdziwe odczucie niedoli wiejskiego ludu, ukochanie natury i piękna.

Oboje księstwo nie tylko otaczali opieką pisarzy i literatów, ale i sami tworzyli. Po raz pierwszy w Polsce zjawiają się wówczas książki dla ludu, pisane przez księżną Izabelę: „Książka do pacierzy dla dzieci wiejskich” i popularna historia Polski „Pielgrzym z Dobromila”. Z kolei książę Adam napisał pierwszą historię literatury polskiej „Myśli o pismach polskich”, omówił kwestie społeczne i kulturalne w „Listach Doświadczyńskiego”, stworzył system wychowania wojskowego w „Katechizmie dla uczniów rycerskiej szkoły kadetów”. Napisał również kilka komedii: „Panna na wydaniu”, „Kawa”, Mniejszy koncept niż przysługa”.

Również potomstwo księstwa wykazywało zdolności literackie. Maria już we wczesnej młodości pisywała wiersze. Napisała również powieść „Malwina, czyli domyślność serca”, która zyskała wielkie uznanie nie tylko w kraju, ale i zagranicą. Z kolei ks. Adam Jerzy jest autorem elegii „Bard Polski”, w której opisał ból po stracie przez Polskę niepodległości. Napisał również nigdy nie drukowane rozmyślania filozoficzne „O pocieszeniu”, a także opracował biografię „Żywot J. U. Niemcewicza”.

Warto tu dodać, że księstwo mieli pięcioro dzieci. Ich najstarsza córka – Teresa – zmarła na skutek poparzeń w 1780 roku, mając zaledwie 15 lat. Pozostałe dzieci to: Maria, Adam, Konstanty i Zofia. Śmierć Teresy nie była jedynym nieszczęściem rodziny. Niewątpliwe tragedią Czartoryskich było małżeństwo Marii z oficerem pruskim księciem Ludwikiem Wirtemberskim. Mąż Marii był typem hulaki i swawolnika, a księżna Maria przeżyła z nim prawdziwą gehennę. Szczytem cierpienia była zdrada przez Ludwika kraju w 1972 roku, a także odebranie jej syna Adama i wywiezienie do Berlina, gdzie Ludwik wychowywał go w duchu na wskroś pruskim.

 

Pałacyk Marynki

Tymczasem książę Adam i księżna Izabela otaczali troską nie tylko swe dzieci, ale i okolicznych mieszkańców. Ludwik Dębicki tak opisuje opiekę księstwa nad puławianami: „Dążność liberalna księcia sięgała wcześnie poza pojęcia kastowe, aż do ludu i włościan. Księżna wraz z córką Marią leczy i uczy dziatwę wiejską, zakłada ochrony, szkółki, szpitale, odwiedza chaty, sadzi przy nich sady i pisze dla ludu książki. Książę jeden z pierwszych w kraju podejmuje myśl i w części ją przeprowadza, stopniowej zamiany pańszczyzny na czynsze. Zakłada on na próbę w czterech gminach dóbr puławskich kasy pożyczkowe dla włościan.”

Przede wszystkim jednak para książęca dba o wychowanie i wykształcenie swoich dzieci, ale także synów i córek innych rodzin magnackich, które swe pociechy przysyłają do Puław na naukę. Naukę prowadzą wybitni uczeni europejscy – m. in. Duński filolog Show, profesor niemiecki Ernest Groddek, francuski malarz Ludwik Norblin de la Gourdaine oraz wybitni Polacy – płk Ciesielski, Koblański, Kniaźnin, Piramowicz, Karpiński i inni. Towarzystwo na dworze jest wówczas bardzo doborowe. Przybywa tu śmietanka polskiego środowiska kulturalnego i politycznego: Zabłocki, Niemcewicz, Woronicz, Bernatowicz, Karol Sienkiewicz czy Tadeusz Kościuszko.

Franciszek Dionizy Kniaźnin – natura niezmiernie wrażliwa i poetycka, wszystkie niemal swoje poezje poświęcił Czartoryskim, opiewając ich dzieje i losy. Wśród bogatego dorobku Kniaźnina znajduje się siedem tomów przeważnie okolicznościowych utworów. Jest też napisany dla księżnej i odegrany w amfiteatrze pałacowym utwór sceniczny „Matka Spartanka”.

Pod koniec życia pod wpływem nieszczęścia jakie spadło na Polskę Kniaźnin popadł w silną melancholię. Ostatnie lata życia spędził w pobliskiej Końskowoli, gdzie opiekę zapewnił mu książę Czartoryski.

Jan Ursyn Niemcewicz – pozyskał sobie szczególną sympatię księcia jako wychowanek szkoły kadetów (książę uczynił go nawet swoim adiutantem). W Puławach Niemcewicz rozwinął działalność literacką. Tu powstały jego „Pamiętniki” i „Śpiewy historyczne”.

Paweł Woronicz – kapłan i poeta. Napisał poemat o wzniesionej z rozkazu księżnej Świątyni Sybilli.

Franciszek Zabłocki – komediopisarz, duchowny. Z woli księcia otrzymał probostwo w Końskowoli.

W pałacu puławskim szkoliła się liczna młodzież szlachecka, która przyjeżdżała tu by nabrać ogłady towarzyskiej i nauki. Księstwo roztaczali tu również opiekę nad chorymi i nieszczęśliwymi. Księżna założyła pensjonat dla panien, gdzie pod opieką pani Bernatowiczowej naukę pobierało około 30 dziewcząt, pochodzących przeważnie z ubogich rodzin lub będących sierotami. Nie brakowało jednak panien z magnackich

Przejdź w górę strony

Polecamy strony

NowaNET
RK Niedziałek

Reklama

UNIQA
Międzynarodowe targi Lubelskie S.A.

Ogólnopolska Informacja GospodarczaWszystko o turystyceWirtualne PodlasieCoit RbitRenado

O Nas, Nasza Oferta, Kontakt, Współpraca © www.w-lubelskie.pl
Wykonanie: PHU Sebastian Woliński

online: 7