MK DEKORRadio Taxi ZTMiędzynarodowe targi Lubelskie S.A. Black Red White UNIQA

Powiat tomaszowski

Kliknij na gmine, aby otrzymać szczegółowe informacje.

Tomaszów Lubelski g. miejska Susiec Tomaszów Lubelski Bełżec Lubycza Królewska Jarczów Tarnawatka Krynice Rachanie Tyszowice Tyszowice miasto Łaszczów Ulhówek Telatyn

Województwo Lubelskie - Powiat tomaszowski

Powiat tomaszowski

Dane podstawowe

Powiat tomaszowski - powiat w Polsce (województwo lubelskie), odtworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Tomaszów Lubelski.

Demografia
Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2005):

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni

 

osób

 %

osób

 %

osób

 %

ogółem

89 172

100

45 148

50,6

44 024

49,4

miasto

22 563

100

11 779

52,2

10 784

47,8

wieś

66 609

100

33 369

50,1

33 240

49,9


Władze samorządowe


Starostwo Powiatowe w Tomaszowie Lubelskim
ul. Lwowska 68
22-600 Tomaszów Lubelski
tel: +48 84 664 3535
fax: +48 84 664 4111

Przejdź w górę strony

Atrakcje przyrodnicze

Parki Krajobrazowe

Krasnobrobrodzki Park Krajobrazowy /9390 ha/, utworzony w 1988 r. na obszarze Roztocza Środkowego; w pow. tomaszowskim znajduje się płd.-wsch. część Parku z kulminacją Wapielnia /386,5 m n.p.m./; w rzeźbie Parku dominują pasma wzgórz o wysokości do 350 m n.p.m., urozmaiceniem krajobrazu są paraboliczne wydmy i głębokie wąwozy; ponad połowę powierzchni Parku zajmują lasy, głównie bór świeży, w którym przeważa sosna a także jodła; w runie wystepują rzadkie rośliny górskie jak: widłak wroniec, narecznica szerokolistna, przytulia okrągłolistna a także gatunki środowisk torfowiskowych i kserotermicznych.

Południoworoztoczański Park Krajobrazowy, (1989r.), /20.376 ha/ powierzchni, z tego 4.139 ha w woj. podkarpackim; w krajobrazie przeważają spłaszczone pagórki porośnięte lasem, urozmaicone wciętymi dolinami, wąwozami i wydmami, tu znajdują się największe wzniesienia roztoczańskie w Polsce: Długi Goraj (391,5 m n.p.m.) oraz Wielki Dział ( 390,5 m n.p.m.) i Krągły Goraj (388,7 m n.p.m.); lasy zajmują 67 % pow. Parku, wśród nich cenne bory buczyny karpackiej i jodłowe; wśród ssaków występują: wydra, piżmak, tchórz, borsuk, łasica, kuna, gronostaj; przez Park prowadzą ciekawe szlaki turystyczne m.in. "Po bunkrach Mołotowa" /niebieski/.

Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej, /28,980 ha/, utworzony w 1988 r., na terenie ówczesnych województw: zamojskiego i przemyskiego; aktualnie płn.-wsch. część Parku leży w pow. tomaszowskim; najcenniejszą formą geologiczno - topograficzną jest krawędź Roztocza, przez którą przełamują się rzeki: Szum, Sopot, Jeleń, Tanew, Potok Łosiniecki, tworząc system małych wodospadów tzw. "szumów"; Park ma charakter typowo leśny, 85 % pow. zajmują bory sosnowe i inne; występują tu także torfowiska niskie i wysokie; w faunie spotyka się zwierzęta łowne, płazy, gady oraz rzadkie i chronione ptaki m.in.: perkozy, orlika krzykliwego, pustułkę, cietrzewia, puchacza, dudka, żurawia i bociana czarnego;


Rezerwaty Przyrody
"CZARTOWE POLE"

Rezerwat krajobrazowy o powierzchni 63,71 ha, utworzony w 1958r. w pobliżu miejscowości Hamernia, na pograniczu gmin Susiec i Józefów . Powierzchnia 26,66 ha jest objęta ochroną ścisłą (Leśnictwo Hamernia), reszta 37,05 ha podlega ochronie częściowej (Leśnictwa Karczmisko). Utworzony celem zachowania w naturalnym stanie odcinka potoku Sopot, w miejscu jego przełomu przez strefę krawędziową Roztocza Środkowego, wraz z pięknymi wodospadami, wypłukanymi przez wodę w piaskowcu trzeciorzędowym. Kaskady te są odmienne od spotykanych w rezerwacie "Nad Tanwią". Trudno się w nich bowiem doszukać jakiejkolwiek regularności. Działanie wody na różnej odporności podłoże doprowadziło do silnego postrzępienia krawędzi wodospadów, nadając im niepowtarzalny charakter. Niemal całe dno doliny porastają naturalne lasy łęgowe, jedynie na małych wylesionych płatach zastąpione przez podmokłe łąki. Niższe partie zboczy pokrywa wilgotny bór sosnowo-jodłowo-świerkowy, w wyższych strefach przechodzący w jodłowy z domieszką sosen i świerków. Wierzchowiny zajmują bory sosnowe z udziałem mniej dorodnych jodeł i świerków. Z rzadkich roślin spotyka się m. in.: zanokcicę skalną i zieloną, narecznicę szerokolistną, paprotnik kolczysty, kruszczyk szerokolistny, storczyk plamisty, parzydło leśne, paprotkę zwyczajną, zachyłka Roberta. Z interesujących przedstawicieli fauny występuje tu płochacz pokrzywnica, pliszka górska.

"LAS LIPOWY W UROCZYSKU BUKOWIEC"

Rezerwat leśny częściowy o powierzchni 12,41 ha, utworzony w 1967 r. w pobliżu miejscowości Kolonia Hopkie, w gminie Jarczów, w nadleśnictwie Tomaszów Lubelski.

Utworzony został, celem zachowania fragmentu naturalnego lasu lipowego. Jeszcze na początku XX wieku gatunkiem panującym na obszarze obecnego rezerwatu był dąb, zaś domieszkę stanowił buk, lipa i grab. Silne mrozy zimą 1928/1929 r. spowodowały bardzo duże szkody w drzewostanach dębowych, ucierpiał również buk. Usunięto wówczas ponad 300 drzew. Taka sytuacja stworzyła warunki do rozwoju lipy, która w warunkach bardzo żyznego siedliska weszła w górne piętro stając się gatunkiem dominującym. Pojedyncze jej egzemplarze osiągają tu 100 cm obwodu (pomiar w pierśnicy, to znaczy na wysokości 1,3 m) i 29 m wysokości. Dąb jest obecnie w rezerwacie gatunkiem ustępującym, bardzo słabo odnawiającym się wskutek zacienienia. Kilka drzew ma charakter pomnikowy i osiąga 120 cm w pierśnicy oraz 29 m wysokości. Znaczny udział w drzewostanie rezerwatu ma buk, który miejscami tworzy piętro podokapowe, miejscami zaś jest gatunkiem współpanującym. Buk występuje na obszarze całego rezerwatu wykazując dużą dynamikę rozwoju i wytrzymując konkurencję grabu. Odnawia się w sposób naturalny. Około 10 buków ma charakter pomnikowy, osiągając 86-112 cm w pierśnicy i wysokość 28-35 m. W domieszce występuje również sosna, brzoza, wierzba, klon pospolity, jawor, osika, czereśnia i wiąz (górski i polny). Z roślin chronionych na terenie rezerwatu występują: wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity, lilia złotogłów, podkolan biały, kruszczyk szerokolistny, listera jajowata i gnieźnik leśny.

"NAD TANWIĄ"

Rezerwat ścisły, krajobrazowy, o powierzchni 41,33 ha, utworzony w 1958r. koło wsi Rebizanty, w gminie Susiec. Utworzony dla zachowania naturalnego stanu malowniczego i charakterystycznego krajobrazu doliny rzeki Tanew i potoku Jeleń, w miejscu ich przełomu przez strefę krawędziową Roztocza Środkowego. Największą osobliwością rezerwatu jest ciąg 24 progów powstałych w skalistym korycie, na zaledwie 200 m zakolu Tanwi. Tworzą one bardzo widowiskowe , choć niewielkie wodospady, zwane tu "szumami" lub "szypotami". Są to wypłukane wodą progi tektoniczne, o wysokości kilkudziesięciu centymetrów, ułożone bardzo regularnie, zgodnie z kierunkiem spękań utworów kredowych Roztocza. Największy z nich znajduje się w sąsiedztwie rezerwatu na Jeleniu i ma ok.1,5 m wysokości. Bardzo malownicze są całe doliny obu płynących tu rzek . Dna dolin porastają łęgi olszynowe oraz miejscami olsy z udziałem jodły i świerka. Niższe partie zboczy porastają bory mieszane, wilgotne, jodłowo-świerkowe z dużą domieszką sosny, które w wyższych partiach stoków przekształcają się w bór jodłowy ze znaczną domieszką świerka i sosny. Wierzchowiny porasta bór sosnowy. Z gatunków chronionych i rzadkich występuje tu, rosnący dywanowo, widłak jałowcowaty oraz bez koralowy i porzeczka alpejska. Na torfowiskach przejściowych i niskich , przy ujściu Jelenia do Tanwi , można spotkać: przygiełkę białawą, bagnicę torfową, turzycę bagienną i strunową i rosiczki (okrągłolistną, długolistną i pośrednią). W rezerwacie gnieździ się wiele gatunków rzadkich ptaków, jak: pliszka górska, płochacz pokrzywnica, zimorodek i bocian czarny.

"NOWINY"

Rezerwat częściowy, torfowiskowy utworzony w 1999r., o powierzchni 3,80 a, w pobliżu wsi Nnowiny, w gminie Susiec. Rezerwat utworzony w celu zachowania roślinności wodnej i torfowiskowej bagienek śródleśnych. Obejmuje szereg niewielkich, bardzo płytkich jeziorek śródleśnych, otoczonych wąskim pasem torfowisk przejściowych. Jego sąsiedztwo stanowią młode drzewostany sosnowe. Z roślin chronionych i rzadkich występują tu: grzybień północny, rosiczki (okrągłolistna, pośrednia i długolistna), bagno zwyczajne, turzyca bagienna, bagnica torfowa, bobrek trójlistkowy.

"PIEKIEŁKO"

Rezerwat ścisły, geologiczny, o powierzchni 1,24 ha, utworzony w 1962 roku w pobliżu miejscowości Łaszczówka, w gminie i nadleśnictwie Tomaszów Lub. Utworzony dla zachowania skupiska 68 głazów narzutowych (piaskowce krzemieniowe) przyniesionych przez lodowiec. Największe z nich mają do 10 m obwodu. Powierzchniowe badania archeologiczne wykazały, iż jest to prawdopodobnie prasłowiańskie miejsce kultowe. Ma ono charakter budowli ziemnej, w postaci wałów o wysokości od 4 do 6 m, które obecnie mają u podstawy 20 do 30 m szerokości. Usypane są z pisaku i otaczają pierścieniem pole o średnicy ok. 50m.. Na nim, a częściowo i na wałach, pozornie bezładnie, spoczywają głazy. Na części z nich widoczne są miseczkowate zagłębienia, mogące być wynikiem ludzkiej działalności. Miejsce to nazwane jest przez miejscową ludność "Piekiełkiem" lub "Uroczyskiem".

"PRZECINKA"

Rezerwat leśny, o powierzchni 32,91 ha, utworzony w 1998 roku w miejscowości Werechanie, w gminie Rachanie. Utworzony celem ochrony pozostałości kompleksów starodrzewia bukowego z licznymi sędziwymi o okazałych rozmiarach drzewami, ok. 10 km poza absolutną granicą jego zasięgu. Największe kresowe stanowisko tego gatunku.

"SKARPA DOBUŻAŃSKA"

Rezerwat częściowy, stepowy o powierzchni 5,07 ha, utworzony w 1989 r. w miejscowości Mikulin, w gminie Tyszowce, położony na prawym zboczu doliny Huczwy pomiędzy Dobużkiem a Mikulinem. Celem jego utworzenia było zachowanie zbiorowisk roślinności kserotermicznej. W rezerwacie tym występuje wiele rzadkich roślin np.: oman wąskolistny i szorstki, turzyca niska, ożota zwyczajna, zawilec wielkokwiatowy, szczodrzec ruski, pajęcznica gałęzista, szparag, przetaczniki (ząbkowany, rozesłany i pagórkowy), pierwiosnka lekarska. Rośnie tu też, spotykany na Lubelszczyźnie jedynie w kilku stanowiskach - żmijowiec czerwony. W rezerwacie występują też bardzo licznie przedstawiciele fauny typowej dla tych stanowisk. Oprócz wielu gatunków owadów i ryjkowców żyje tu kolonia kilkudziesięciu susłów perełkowanych oraz tchórz stepowy.

"SKRZYPNY OSTRÓW"

Rezerwat częściowy, florystyczny , o powierzchni 1,77 ha utworzony w 1967 r. w nadleśnictwie Tomaszów Lub, w pobliżu siedziby leśnictwa Skrzypny Ostrów (2km), w gminie Tarnawatka. Został utworzony w celu zachowania fragmentu starego lasu naturalnego pochodzenia, ze stanowiskiem modrzewia polskiego. Modrzew polski jest endemicznym polskim gatunkiem występującym licznie tylko w Górach Świętokrzyskich., ubogie jego stanowiska rozsiane są głównie w pasie Wyżyn Środkowopolskich. Tak więc znajdujące się tu skupisko modrzewia jest stanowiskiem kresowym, jednym z najdalej wysuniętych na wschód. Liczy18 modrzewi o obwodach od 32 do 92 cm i wysokości od 29 do 36 m.. Jest zagrożone sukcesją buczyny, ponieważ obecne warunki siedliskowe znacznie utrudniają naturalne odnowienia. Dopiero , w roku 1990, po raz pierwszy w historii rezerwatu, zaobserwowano naturalne odnowienia modrzewia, co daje nadzieję na zachowanie go w rezerwacie. Rezerwat położony jest w obrębie kompleksu leśnego Werechanie. W drzewostanie przeważają: buk pospolity, dąb szypułkowy i sosna pospolita, w domieszce występuje: osika, grab zwyczajny, jodła pospolita i brzoza brodawkowata. Na wschód od rezerwaty przebiegają granice naturalnego, gromadnego zasięgu jodły (w odległości ok.3 km) i buka (ok.15km).

"JALINKA"

Rezerwat zlokalizowany w miejscowości Siedliska (gm. Lubycza Król.) w kompleksie leśnym przylegającym do granicy Państwa. Powierzchnia 3,80 ha. Ochroną objęte naturalne stanowisko grądowe z udziałem jodły, rzadkich i chronionych gatunków runa oraz skamieniałymi drzewami licznie występującymi - leśna ostoja genowa.

"ZAROŚLE"

Rezerwat leśny, o powierzchni 64,02 ha, utworzony w 1998 roku w miejscowości Ulów, w gminie Tomaszów Lub. Utworzony celem ochrony lasów jodłowo-bukowych (starodrzewu jodły 110-letniego , pojedyncze okazy do 130 lat), z udziałem sosny, świerka, grabu i lipy.


Użytki ekologiczne
Użytki ekologiczne są to zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów, mających znaczenie dla zachowania unikatowych zasobów genowych i typów środowisk, jak: naturalne zbiorniki wodne i śródleśne "oczka wodne", kępy drzew i Krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nie użytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamienie itp.

W powiecie tomaszowskim tą forma ochrony przyrody objęte są następujące użytki ekologiczne:

"BIAŁA GÓRA"

Użytek zlokalizowany na południowym stoku wzgórza między miejscowościami Jóstynówka i Majdan Górny ( gmina Tomaszów Lub.). Powierzchnia użytku - 20 ha. Jest to zbiorowisko roślinności kserotermicznej (popularnie nazywanej kresową) z licznymi gatunkami rzadkimi i chronionymi. Występuje tu między innymi: wisienka karłowata, miłek wiosenny, len złocisty, zawilec wielkokwiatowy, powojnik prosty, ożota zwyczajna, ostrożeń panoński, oman wąskolistny.

"JEDLINA"

Użytek zlokalizowany w miejscowości Potoki, w gminie Lubycza Królewska, w Nadleśnictwie Tomaszów Lub. Powierzchnia 13,92 ha. Celem ochrony jest zachowanie drzewostanów jodłowych i bukowo-jodłowych o charakterze zbliżonym do naturalnego, położonych przy północno-wschodniej granicy ich zasięgu występowania w Europie. Występuje tu ponad 100-letni drzewostan jodłowy.

"JAŁOWCE"

Użytek zlokalizowany w miejscowości Huta Lubycka, w gminie Lubycza Królewska, w Nadleśnictwie Tomaszów Lub. Powierzchnia 35,07 ha. Ochroną objęte halizny i płazowiny porośnięte w około 70% jałowcem pospolitym, często pomnikowych wymiarów (do 7 m wysokości i 40 lat)

"MACHNOWSKA GÓRA"

Użytek zlokalizowany w gminie Lubycza Królewska na północno-zachodnim stoku Machnowskiej Góry. Powierzchnia 25,30 ha. Ochroną objęte stanowisko roślinności kserotermicznej - florystyczna ostoja genowa.

"ŻURAWCE"

Użytek zlokalizowany na północno-zachodnim stoku Machnowskiej Góry w gminie Lubycza Królewska. Powierzchnia 3,45 ha. Ochroną objęte stanowisko roślinności kserotermicznej - florystyczna ostoja genowa.

"STAWY ŁASZCZOWIECKIE"

Użytek zlokalizowany na gruntach wsi Łaszczów i Nadolce ( gm. Łaszczów). Powierzchnia 103,27 ha. Ostoja fauny wodno-błotnej.

"KORHYNIE"

Użytek zlokalizowany na granicy gmin Jarczów i Lubycza Królewska na lewym zboczu doliny Sołokiji. Powierzchnia 5,74 ha. Ochroną objęte zbiorowiska roślinności kserotermicznej z bardzo bogatym stanowiskiem obuwika.

"STAWY W TARNAWATCE"

Użytek zlokalizowany w gminie Tarnawatka. Powierzchnia 500ha. Ochroną objęty kompleks stawów - ostoja fauny wodno-błotnej.

Przejdź w górę strony

Historia

Obszar dawnego powiatu tomaszowskiego wchodził we wczesnym średniowieczu w skład Grodów Czerwieńskich. Ich ośrodkiem administracyjnym był Czerwień, utożsamiany bądź z grodem Czermno, bądź z grodem Czerniejewo k Chełma. Grody Czerwieńskie zdobyte na ,,Lachach" w r. 981 przez Włodzimierza, księcia kijowskiego, odebrane w r. 1018 przez Bolesława Chrobrego, ponownie zajęte w r. 1031 przez Jarosława Mądrego, księcia kijowskiego, stały się odtąd terenem spornym pomiędzy Polską i Rusią, należąc kolejno do księstwa wołyńskiego (włodzimierskiego), czerwińsko-bełskiego (powstałego najprawdopodobniej w drugiej połowie XII w.) i halicko-włodzimierskiego, utworzonego przez Daniela Romanowicza na początku XIII w. (w tym czasie krótko w posiadaniu Leszka Białego). Pod koniec XIII w. obszar ten został włączony do księstwa ruskiego z siedzibą w Przemyślu. Po skrytobójczym zgładzeniu w 1340 r. księcia halicko-włodzimierskiego Jerzego II (przybrane imię piastowicza mazowieckiego Bolesława Trojdenowicza), w wyniku wcześniej zawartych z nim układów Kazimierz Wielki wystąpił jako sukcesor i po walkach (m.in. z Litwą) przyłączył w 1366 r. księstwo chełmsko-bełskie (dawne Grody Czerwieńskie) do Polski. Po kolejnych sporach z Węgrami księstwo zostało ponownie przyłączone w 1387 r. do Korony przez Królową Jadwigę. Jednak już w następnym roku Władysław Jagiełło przekazał je, jako wiano swej siostry Aleksandry, księciu mazowieckiemu Ziemowitowi. Księstwa bełskie i chełmskie powróciły na stałe do Korony w 1462 r. i wówczas pierwsze z nich otrzymało status województwa, drugie zaś jako ziemia weszło w skład województwa ruskiego z siedzibą we Lwowie. Obszar dawnego powiatu tomaszowskiego pozostał w granicach województwa bełskiego do pierwszego rozbioru Polski (1772). W zaborze austriackim ustanowiony został cyrkuł bełski (z siedzibą w Zamościu) oraz od 1776 r. dystrykt w Tomaszowie. W okresie Księstwa Warszawskiego (od r. 1809) powiat tomaszowski należał do departamentu (województwa) lubelskiego, a w obrębie Królestwa Kongresowego (od r. 1816) znalazł się w obwodzie hrubieszowskim województwa lubelskiego, jednak bez miasta Tomaszowa, które wraz z najbliższymi gromadami weszło w skład powiatu zamojskiego. W latach 1837-42 zmieniono nazwy województw na gubernie (lubelska), obwodów na powiaty (hrubieszowski), a powiatów na okręgi (tomaszowski). Podział administracyjny wprowadzony przez władze carskie w 1866 r. reaktywował powiat tomaszowski, po utworzeniu w 1912 r. guberni chełmskiej wcielony do niej w 1915 r. Wśród pierwszych pięciu województw, których granice zostały określone od razu w 1919 r. przez władze niepodległej Polski, znalazło się też województwo lubelskie, z powiatem tomaszowskim. W okresie międzywojennego dwudziestolecia nastąpiły pewne poprawki graniczne powiatu, m.in. ubyła z niego gmina Dołhobyczów, doszła natomiast część gminy Majdan Sopocki. W 1944 r. reaktywowano powiat, powiększając równocześnie jego obszar o gminy Bełżec, Lubycza Królewska i Tarnoszyn, należące do 1939 r. do powiatu rawsko-ruskiego (województwo lwowskie). Do 1975 r. przeprowadzano drobne korekty granic, m.in. wyłączono gromady Kotlice i Niewirków, a dołączono sołectwa Budynin, Machnówek, Nabróż, Oserdów (z powiatu hrubieszowskiego) oraz część gmin Lipsko i Płazów (z powiatu lubaczowskiego). Powiat tomaszowski graniczył od północy z powiatem zamojskim, od zachodu z biłgorajskim, od południa z lubaczowskim, od północo-wschodu z hrubieszowskim, a od południowego wschodu granica powiatu była zarazem granicą państwową. Po reformie administracji kraju w 1975 r. obszar zlikwidowanego powiatu znalazł się w całości w granicach nowego województwa zamojskiego. Reforma administracyjna z roku 1998 ponownie przywróciła Tomaszowowi Lubelskiemu status miasta powiatowego. W granicach powiatu znalazło się 13 jednostek samorządowych w trym dwa Tomaszów Lubelski i Tyszowce na prawach miejskich.

Przejdź w górę strony

Polecamy strony

NowaNET
RK Niedziałek

Reklama

UNIQA
Międzynarodowe targi Lubelskie S.A.

Ogólnopolska Informacja GospodarczaWszystko o turystyceWirtualne PodlasieCoit RbitRenado

O Nas, Nasza Oferta, Kontakt, Współpraca © www.w-lubelskie.pl
Wykonanie: PHU Sebastian Woliński

online: 7