masterhost.plMK DEKORRadio Taxi ZTMiędzynarodowe targi Lubelskie S.A. Black Red White UNIQA

Miasto na prawach powiatu Zamość

Województwo Lubelskie - Miasto na prawach powiatu Zamość

Miasto Zamość

Dane podstawowe

obraz

Zamość (łac. Zamoscia) - miasto na prawach powiatu grodzkiego, położone w południowej części województwa lubelskiego. Jest jednym z ważniejszych ośrodków kulturalnych, edukacyjnych i turystycznych tego województwa, zwłaszcza na Zamojszczyźnie. Nazywany także "Perłą Renesansu", "Miastem Arkad" i "Padwą Północy" za sprawą unikalnego zespołu architektoniczno-urbanistycznego Starego Miasta. Pod względem liczby ludności zajmuje tu trzecią pozycję (66 507 mieszkańców), natomiast powierzchnia plasuje miasto na siódmym miejscu.

Położenie i topografia
W podziale fizycznogeograficznym Polski J. Kondrackiego, Zamość leży w obniżonym Padole Zamojskim, mezoregionie stanowiącym południowy fragment Wyżyny Lubelskiej (makroregion). Na północ i południe od miasta znajdują się tereny o nieco większej wysokości – Działy Grabowieckie i Roztocze.

Miasto położone jest na wysokości od ok. 210 do 220 m n.p.m., przy czym wysokości najniższych punktów to ok. 204 m n.p.m. nad Łabuńką i Czarnym Potokiem (północna część Zamościa), zaś najwyższy sięga ok. 236 m n.p.m. na Os. Słoneczny Stok we wschodniej części miasta. Rzeźba terenu nie jest tu zbytnio zróżnicowana, poza wyraźnymi nachyleniami i spadkiem wysokości w kierunku rzeki Łabuńki: w południowej części Nowego Miasta i Osiedla Promyk, w kierunku zachodnim na Os. Orzeszkowej-Reymonta oraz od zabudowy Osiedla Zamczysko w stronę tej rzeki i granicy miasta.

Ogólnie południowa i zachodnia części Zamościa położone są najniżej, o niewielkich deniwelacjach terenu, pomijając wzrost wysokości wzdłuż ul. Śląskiej (na północ, Os. Karolówka), podobnie, ale słabiej wzdłuż ul. Szczebrzeskiej (na zachód, po granice miasta). Największe zaś widać we wschodniej części – tereny pomiędzy ulicami S. Wyszyńskiego, Partyzantów i Hrubieszowską (a zwłaszcza w jej okolicach) są najwyżej położone; w każdym kierunku, a najwyraźniej na południe i północ od tej części miasta wysokość maleje. Nieznacznie wyżej położone są także fragmenty na północ od Starego Miasta.

Wody
Od południowego wschodu w kierunku północnym przez miasto przepływa rzeka Łabuńka, która wpada do Wieprza, a także mniejsze rzeki: płynąca od południowego zachodu Topornica oraz Czarny Potok wzdłuż północnej granicy miasta.

W południowej części Zamościa (Os. Zamczysko) znajduje się zalew, który powstał w latach 1961-63. Podzielony jest groblą na dwa zbiorniki o łącznej powierzchni ok. 18 ha, przeznaczone na kąpielisko (północny) oraz do hodowli ryb i wędkarstwa (południowy).

Klimat
Klimat umiarkowany wyróżnia się tu większym stopniem kontynentalizmu, na co wskazuje dość wysoka roczna amplituda temperatury – najchłodniejszy miesiąc to styczeń ( -4,4°C), a najcieplejszy jest lipiec (+ 17,4°C). Średnia temperatura roczna wynosi ok. 7,2°C. Roczna suma opadów, jakie przeważają w ciepłym półroczu (maj – sierpień), nie przekracza 600 mm. Występuje tu spora ilość dni bezchmurnych (ok. 55 w ciągu roku; jedna z największych w kraju) oraz dni z burzami (ok. 25-30).


Władze samorządowe

PREZYDENT MIASTA - MARCIN ZAMOYSKI
ZASTĘPCA PREZYDENTA - IWONA STOPCZYŃSKA

Sekretariat:
ul. Rynek Wielki 13 (Ratusz)
22-400 Zamość
tel: (0-84) 638 68 02
fax: (0-84) 639 30 54
e-mail: mayor@zamosc.um.gov.pl

SEKRETARZ MIASTA - TOMASZ KOSSOWSKI
tel: (084) 638 - 45 - 04
fax: (084) 639 - 30 - 54
e-mail: sekretarz@zamosc.um.gov.pl

Przejdź w górę strony

Gospodarka

Jako że ważniejsze znaczenie w gospodarce miasta mają usługi, dominują tu liczne małe i średnie przedsiębiorstwa, ale działa także kilka większych zakładów produkcyjnych, wśród których większość to przedsiębiorstwa i zakłady przemysłu spożywczego, co jest związane z dominacją rolnictwa w tym regionie.

Przejdź w górę strony

Kultura i rozrywka

Kultura była ważną dziedziną życia miasta od jego założenia, podobnie jest współcześnie - Zamość stanowi także ważny ośrodek kulturalny regionu. Działają tu różne organizacje i instytucje kultury, dzięki którym odbywają się liczne imprezy, związane z teatrem, muzyką, tańcem, folklorem, historią, m.in. :

I Zamojski Festiwal Kultury im. Marka Grechuty
I Zamojski Festiwal Kultury im. Marka Grechuty

* Zamojskie Lato Teatralne, ze spektaklami m.in. na Rynku Wielkim (od roku 1976);
* "Jazz na Kresach", festiwal jazzowy organizowany przez Zamojski Klub Jazzowy im. M. Kosza;
* Międzynarodowy Festiwal Folklorystyczny "Eurofolk";
* Zamojski Festiwal Kultury im. Marka Grechuty;
* Zamojskie Dni Filmu Religijnego "Sacrofilm" - festiwal filmowy;
* Festiwal Sztuk Intuitywnych "Fortalicje";
* Zamojskie Dni Muzyki;
* "Szturm Twierdzy Zamość" - jedna z imprez upamiętniająca odparty najazd Tatarów i Kozaków na miasto w 1648 roku, podczas której przedstawiana jest inscenizacja bitwy.

Inne, ważne organizacje kulturalne w mieście, związane zwłaszcza z muzyką, to:
* Zespół Pieśni i Tańca "Zamojszczyzna";
* Polska Orkiestra Włościańska im. K. Namysłowskiego.

Działa tu także Dyskusyjny klub filmowy przy kinie "Stylowy".

Jednym z ważnych wydarzeń, jakie odbyło się w Zamościu w 2006 roku, była międzynarodowa wystawa sztuki współczesnej "Ideal City - Invisible Cities", goszcząca w przestrzeni miejskiej od 18 czerwca do 22 sierpnia tego roku.

Ośrodki kultury
* Zamojski Dom Kultury – ul. Partyzantów 13;
* Młodzieżowy Dom Kultury im. K. Makuszyńskiego – ul. Kamienna 20;
* Osiedlowy Dom Kultury "Okrąglak" – ul. S. Wyszyńskiego 28a;
* Klub Garnizonowy – ul. J. Piłsudskiego 36.


Przejdź w górę strony

Sport

Obiekty sportowe


OSiR, stadion

Najwięcej obiektów sportowych znajduje się w Zamościu w Ośrodku Sportu i Rekreacji przy ul. Królowej Jadwigi 8 (w pobliżu Starego Miasta). Są tam dostępne:
- stadion z nową bieżnią;
- hale sportowe (duża i mniejsza);
- baseny odkryte;
- strzelnica dla łuczników;
- siłownia.

* boiska i stadiony:
stadion w Ośrodku Sportu i Rekreacji – ul. Królowej Jadwigi 8
boisko – ul. Królowej Jadwigi (za OR-W Duet)
boisko – ul. Studzienna, obok parku miejskiego i kortów KT Return
boisko – ul. Męczenników Rotundy (na zachód od Rotundy)


* korty tenisowe:
ul. Studzienna, obok parku miejskiego
ul. Królowej Jadwigi 14 (OR-W Duet)

* pływalnie i kąpieliska:
baseny odkryte – ul. Królowej Jadwigi 8 (OSiR)
basen kryty – ul. Królowej Jadwigi 14 (OR-W Duet)
Kryta Pływalnia – ul. J. Zamoyskiego 62a
zalew (kąpielisko) – ul. Męczenników Rotundy (na południe od Rotundy)

* skate parki:
ul. Lwowska (przy szkole podst. nr 2)
ul. Oboźna (Os. Orzeszkowej, nad Łabuńką)
ul. Promienna (Os. Promyk, nad Łabuńką)

Wiele dobrze przygotowanych obiektów sportowych dostępnych jest w niektórych szkołach, m.in. hale sportowe (III LO, Zespół Szkół Ponadgim. nr 5) czy odkryte korty tenisowe (III LO). Liczne są także siłownie.

Kluby sportowe
Wśród klubów różnych dyscyplin sportowych, w Zamościu działają takie jak m.in.:
    * ASB Hetman – boks
    * KS Hetman Zamość – piłka nożna
    * KS Agros – lekkoatletyka, kolarstwo, łucznictwo
    * KT Return – tenis
    * Zamojski Klub Karate Tradycyjnego
    * ZKK Kyokushin – karate

oraz wiele młodzieżowych i szkolnych klubów, m.in.:

    * AMSPN Hetman Zamość – piłka nożna
    * UKS DUET – tenis ziemny
    * UKS KIKO – badminton
    * UKS Orka – pływanie.

Jedną z większych imprez sportowych, jakie odbywają się w Zamościu jest m.in. Bieg Pamięci Dzieci Zamojszczyzny, składający się z czterech etapów (trzy poza Zamościem: Zamość – Zwierzyniec, Zwierzyniec – Krasnobród, Krasnobród – Zamość oraz jeden w Zamościu). Popularne są także odbywające się co roku pokazy i imprezy związane ze sztukami walki.

Przejdź w górę strony

Atrakcje przyrodnicze

Tereny zielone


Park Miejski


Wśród terenów zielonych, większość stanowią łąki, głównie przy granicach Zamościa. Ogrody działkowe skupiają się w południowej części miasta, zwłaszcza w pobliżu zalewu miejskiego i na Os. Zamczysko. Do terenów zielonych zalicza się też m.in. Park Miejski ze stawem nieopodal Starego Miasta (założony w okresie międzywojennym); "Planty" po jego północnej i wschodniej stronie oraz tzw. "Małpi Gaj", na południe i zachód od Starego Miasta. Inne to park w Koszarach przy jednostce wojskowej, szeroki pas drzew przy ul. Dzieci Zamojszczyzny oraz największy w mieście las komunalny, ciągnący się od zalewu po południową granicę miasta. Niewielki park to także tzw. Ogródek Jordanowski na wschód od Starego Miasta. Na terenach zielonych przebiegają także bulwary Miast Partnerskich Zamościa, wzdłuż rzeki Łabuńki, a są to: Bulwar Loughborough, Bulwar Schwäbisch Hall oraz Bulwar Żółkiewski.


Przyroda
W Zamościu brak charakterystycznych obiektów przyrodniczych (poza terenami zielonymi) czy podlegających ochronie. Najbliższy obiekt chroniony w okolicach miasta to rezerwat "Hubale", w którym ochronie podlega suseł perełkowany. W jego pobliżu znajduje się inny rezerwat, "Wieprzec", gdzie chronione są niskie torfowiska. W odległości ok. 15 km na południowy zachód od miasta znajduje się Roztoczański Park Narodowy, nieco bliżej na północy rozciąga się Skierbieszowski Park Krajobrazowy.

Przejdź w górę strony

Szlaki turystyczne

Stare Miasto


Plan Starego Miasta

Zamojskie Stare Miasto, z racji dużego znaczenia dla kultury i dziedzictwa ludzkości, wpisano na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

26 czerwca 2004, na "II Forum Polskich Miast i Miejsc UNESCO", miasta i obiekty w Polsce, znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, w celu przekazywania informacji, współpracy i promocji skupiły się w Ligę Polskich Miast i Miejsc UNESCO. Siedzibą Ligi został Toruń, a jej pierwszym (i aktualnym) prezesem - prezydent Zamościa Marcin Zamoyski.

Zabytkowe Stare Miasto i pobliski pas wzniesień Roztocze sprawiają, że ważną rolę odgrywa tu turystyka, jaka rozwinęła się w mieście po tym wydarzeniu. Dostępnych jest tu wiele obiektów noclegowych i gastronomicznych oraz przeznaczony zwłaszcza dla turystów, Zamojski Ośrodek Informacji Turystycznej (w ratuszu), ułatwiający pobyt i zwiedzanie miasta. Zamość stanowi też bazę wypadową na Roztocze. Mieści się tu również oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (na Starym Mieście).

Oprócz zabytkowego Starego Miasta i Rotundy z muzeami oraz galeriami, ciekawa atrakcja miasta to także jedyny w województwie lubelskim (jeden z trzech po wschodniej stronie Wisły, poza Warszawą i Płockiem) Ogród Zoologiczny im. S. Milera.

Na stacji kolejowej bierze początek Szlak Turystyczny im. W. Podobińskiej zielony prowadzący przez Roztocze Środkowe: Krasnobrodzki Park Krajobrazowy, Krasnobród, wzniesienie Wapielnia, do Suśca, przy którym znajduje się Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej

Przejdź w górę strony

Historia

XVI wiek


Zamość na sztychu z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617

Zamość został założony jako typowe renesansowe miasto idealne, a prawa miejskie uzyskał w 1580 roku, na mocy przywileju lokacyjnego wystawionego przez kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego. W I Rzeczypospolitej należał do powiatu krasnostawskiego ziemi chełmskiej (województwa ruskiego), będącej częścią Rusi Czerwonej. W roku 1589 miasto zostało stolicą ziem należących do jego założyciela, zwanych Ordynacją Zamojską. W 1595 roku rozpoczęła tu działalność czwarta w Rzeczypospolitej uczelnia wyższa, Akademia Zamojska.

XVII wiek
XVII wiek był okresem największego i najszybszego rozwoju miasta, co skutkowało dynamicznym wzrostem liczby ludności nie tylko polskiej, ale również Ormian, Żydów czy Greków. Pociągało to za sobą rozbudowę miasta, ze szczególnym uwzględnieniem świątyń wyznań rzymskokatolickiego, greckokatolickiego, ormiańskiego, prawosławnego i judaizmu. Wiele drewnianych do tej pory budynków zastępowały murowane, zwłaszcza w przypadku świątyń.

Pomyślny trend wzrostowy został jednak zahamowany przez okres niepokojów wewnętrznych i zewnętrznych nękających Rzeczpospolitą w XVII wieku. W 1648 roku zamojska twierdza była oblegana przez wojska Bohdana Chmielnickiego, który odstąpił po przyjęciu okupu. W czasie potopu w 1656 roku wojska szwedzkie, pomimo długotrwałego oblężenia nie zdobyły miasta.

W tym okresie nastąpił również upadek poziomu kształcenia na Akademii Zamojskiej oraz pogorszenie jej sytuacji i zaniedbanie (1663 rok).

Pod koniec stulecia Zamość zamieszkiwało nieco ponad 2000 osób.

XVIII wiek
Podczas wielkiej wojny północnej Zamość został zajęty przez wojska szwedzkie (1704), a wkrótce także przez wojska saskie (1715 - 1716).

Wśród zamojskiej społeczności ubywało Ormian (zajmowali się głównie handlem), wskutek czego likwidacji uległa ich gmina, a próba reaktywacji jej działalności nie przyniosła skutków.

W połowie tego stulecia przeprowadzono reformy w Akademii Zamojskiej, (wykładał na niej m.in. Stanisław Staszic), ale nie zapobiegło to jej likwidacji w 1784 roku przez Austriaków, którzy zajęli miasto w wyniku I rozbioru (1772).


XIX wiek
W 1809 roku w wyniku kampanii księcia Józefa Poniatowskiego Zamość został przyłączony do Księstwa Warszawskiego, a po kongresie wiedeńskim włączony do Królestwa Polskiego, czyli w skład Rosji.

W 1821 roku rząd rosyjski odkupił i umocnił miasto w celu stworzenia twierdzy. Dokonano wówczas przebudowy wielu budynków, m.in. na koszary, magazyny, przez co zabudowania utraciły swój pierwotny wygląd.

Twierdza Zamość odegrała dużą rolę w trakcie powstania listopadowego i skapitulowała jako ostatni polski punkt oporu.

W wyniku porażki Rosjan w wojnie krymskiej (1856) i ukazania nieprzydatności punktów oporu podobnych (Sewastopol) do twierdzy zamojskiej, twierdza została skasowana (1866). Dało to jednak początek przestrzennemu rozwojowi miasta, poza jego murami.

Pod koniec tego wieku Zamość liczył ponad 10 000 mieszkańców.

XX wiek
W okresie I wojny światowej do Zamościa doprowadzono linię kolejową (1916), a w 1917 roku poszerzono granice miasta.

W grudniu 1918 roku Zamość był miejscem komunistycznej rewolty, która w czasach PRL-u była nazywana powstaniem zamojskim. Została ona stłumiona przez przybyłe z Lublina oddziały wojskowe pod dowództwem majora Lisa-Kuli.

W 1920 roku pod pobliskim Komarowem oraz na przedmieściach Zamościa rozegrała się bitwa, która wraz z bitwą warszawską pozwoliły odeprzeć bolszewików. Dowódcą obrony był major Mikołaj Bołtuć, późniejszy generał i dowódca Grupy Operacyjnej "Wschód" w czasie kampanii wrześniowej.

W 1939 roku Zamojszczyzna była miejscem zaciekłych walk z wojskami niemieckimi, które zakończyły się dzień przed kapitulacją Warszawy. Po zakończeniu wojny obronnej 1939 roku Zamojszczyzna została podzielona pomiędzy Niemcy (większość regionu) a Związek Radziecki (południowo-wschodnia część). W południowo-wschodniej części regionu do dziś pozostały resztki umocnień zwanych linią Mołotowa.

W czasie okupacji niemieckiej na terenie Zamojszczyzny miała miejsce masowa akcja eksterminacyjna prowadzona przez Niemców, którzy dążyli do stworzenia tu siatki niemieckiego osadnictwa - jako przyczółka do germanizacji Wschodu. W niemieckich planach używano nazwy Himmlerstadt, która ze względu na to, że wg hitlerowców nie godziło się, aby Hitler nie miał "swojego" miasta, a Himmler posiadał, została zastąpiona przez Pflugstadt (Pflug = pług), która nie została jednak oficjalnie wprowadzona.

Okolice Zamościa były terenem niezwykle ożywionej działalności polskich i radzieckich oddziałów partyzanckich - głównie AK i BCh, które czasami nazywa się Powstaniem zamojskim.

Na zamojskiej Rotundzie powstał obóz zagłady, w którym zginęło ponad 8 tysięcy ludzi. Znajdował się tu także obóz jeńców radzieckich, obóz tymczasowy dla wysiedlonych mieszkańców Zamojszczyzny (w tym dla licznych Dzieci Zamojszczyzny) oraz getto. W wyniku wojny i okupacji Zamość stracił ponad 50% mieszkańców, ale samo miasto nie zostało zburzone.

Po wojnie nastąpił dynamiczny rozwój miasta. Rozszerzono jego granice (1973), powstawały liczne, nowe osiedla oraz nowe zakłady przemysłowe, głównie przemysłu spożywczego. W latach 1975-1998 Zamość był stolicą województwa zamojskiego. Po ostatniej zmianie podziału administracyjnego kraju został siedzibą powiatów grodzkiego i ziemskiego w województwie lubelskim.

W 1992 r. zamojskie Stare Miasto, stanowiące przykład renesansowej zabudowy miejskiej zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.


W 1999 r. miasto odwiedził Papież Jan Paweł II, podczas VII pielgrzymki do Polski.

Przejdź w górę strony

Zabytki

Stare Miasto


Ratusz na Rynku Wielkim.

Wybitne walory turystyczne Zamościa to: zachowany od czasu powstania układ urbanistyczny, regularny Rynek Wielki o wymiarach 100 x 100 metrów z ratuszem i tzw. Kamienicami Ormiańskimi (w mieście osiedliła się liczna wspólnota ormiańska), a także fragmenty umocnień obronnych wraz z pochodzącymi z okresu zaboru rosyjskiego nadszańcami.

Pierwszy "Pan na Zamościu" Jan Zamoyski zlecił zaprojektowanie miasta architektowi Bernardo Morando, który nawiązał do koncepcji antropomorficznych. Głową miał być pałac Zamoyskich, kręgosłupem ulica Grodzka, przecinająca Rynek Wielki ze wschodu na zachód w kierunku pałacu, a ramiona to ulice poprzeczne, z głównymi jakie stanowią położone na jednej linii ul. Solna (na północ od Rynku Wielkiego) oraz ul. B. Moranda (na południe od Rynku). Przy tych ulicach wyznaczono także inne rynki: Rynek Solny i Rynek Wodny, uchodzące jako organy wewnętrzne miasta. Bastiony to z kolei ręce i nogi służące do obrony. Układ ten przetrwał do dzisiaj w stanie praktycznie nie zmienionym. To on stanowi główną atrakcję dla odwiedzających licznie Zamość urbanistów i architektów, jest dowodem jak starano się zrealizować koncepcję miasta idealnego.

Niestety, rosyjski zaborca w 1866 roku wysadził większość umocnień obronnych, które wcześniej poważnie rozbudował. Pozostał jedynie bastion VII z fragmentem murów oraz dwa nadszańce, dające wyobrażenie o ówczesnych umocnieniach. W jednym z nadszańców władze rosyjskie utworzyły więzienie, w którym był więziony Walerian Łukasiński.

Przejdź w górę strony

Polecamy strony

NowaNET
RK Niedziałek

Reklama

UNIQA
Międzynarodowe targi Lubelskie S.A.

Ogólnopolska Informacja GospodarczaWszystko o turystyceWirtualne PodlasieCoit RbitRenado

O Nas, Nasza Oferta, Kontakt, Współpraca © www.w-lubelskie.pl
Wykonanie: PHU Sebastian Woliński

online: 4