masterhost.plMK DEKORRadio Taxi ZTMiędzynarodowe targi Lubelskie S.A. Black Red White UNIQA

Powiat radzyński -> Gmina miejska Radzyń Podlaski

Kliknij na gmine, aby otrzymać szczegółowe informacje.

Kąkolewnica Wschodnia Komarówka Podlaska Ulan-Majorat Borki Radzyń Podlaski g. miejska Radzyń Podlaski Czemierniki Wohyń

Województwo Lubelskie - Powiat radzyński - Gmina miejska Radzyń Podlaski

Gmina miejska Radzyń Podlaski

Dane podstawowe

Radzyń Podlaski – miasto i gmina w województwie lubelskim, w powiecie radzyńskim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bialskopodlaskiego.
Według danych z 2005, miasto miało 16 135 mieszkańców.

Struktura powierzchni
Według danych z roku 2002, Radzyń Podlaski ma obszar 19,29 km², w tym:
 - użytki rolne: 57%
 - użytki leśne: 5%
Miasto stanowi 2% powierzchni powiatu.

Położenie
Radzyń leży na Nizinie Południowopodlaskiej, na skraju Równiny Łukowskiej blisko Pradoliny Wieprza. Tereny te to podmokła i zatorfiona płaszczyzną o wysokości 140 – 160 m n.p.m. oraz, nieco wyższa, falista równina morenowa zbudowana z utworów gliniastych i piaszczystych. Przez Radzyń przepływa rzeka Białka.

Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni

Jednostka

Osób

 %

Osób

 %

Osób

 %

Populacja

16 140

100

8322

51,6

7818

48,4

Gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)

836,7

431,4

405,3


Władze samorządowe


Urząd Miejski
ul. Warszawska 32
21-300 Radzyń Podlaski
tel. 83 352-80-70
faks 83 352-80-85

Przejdź w górę strony

Charakterystyka

Radzyń Podlaski położony jest na skraju obszaru Europy Zachodniej tuż przy granicy Europy Wschodniej, w makroregionie Niziny Środkowoeuropejskiej, mezoregionie Równiny Łukowskiej, w północnej części województwa lubelskiego.


Przez Miasto płynie niewielka rzeka Białka z dwoma dopływami, a jej płytka dolina dzieli obszar Radzynia Podlaskiego na dwie części: północną i południową.
Teren Miasta jest stosunkowo płaską równiną, a deniwelacje w jego obrębie sięgają 16m. Warunki fizjograficzne w centralnej części Miasta i jego otoczeniu nie są zbyt korzystne i charakteryzują się małą nośnością gruntów oraz wysokim poziomem wód gruntowych, szczególnie w obszarze doliny rzeki i jej dopływów (od 0.0 na terenach podmokłych, do 2.0-3.0 m w innych miejscach). Na terenach otaczających Miasto występują liczne obszary zalesione.

Przejdź w górę strony

Infrastruktura

Drogi

Dalekie zewnętrzne powiązania Radzynia Podlaskiego z krajem i zagranicą zapewniają przebiegające przez Miasto drogi krajowe:



 

Przejdź w górę strony

Gospodarka

Podstawową formą gospodarowania w Mieście jest działalność oparta na własności prywatnej i spółdzielczej. Z danych statystycznych wynika, że w Radzyniu Podlaskim na koniec 2004 r. w systemie REGON zarejestrowanych było 1 284 podmioty gospodarki narodowej(w stosunku do 2000 r. wzrost o 41).
Na koniec 2005 roku zgodnie z ewidencją działalności gospodarczej prowadzoną przez Burmistrza Miasta działalność prowadziło 1 075 przedsiębiorców (osób fizycznych).

Podział tych podmiotów według sektorów własności przedstawia się następująco:

Na terenie Miasta Radzyń Podlaski działalność prowadzą m.in.:

Ważne znaczenie dla Miasta ma także działalność spółek jednoosobowych Miasta - Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych i Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej. Ponadto na terenie Miasta działają takie instytucje publiczne jak: Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie Inspektorat w Radzyniu Podlaskim, Sąd Rejonowy, Prokuratura Rejonowa, Urząd Statystyczny Oddział w Radzyniu Podlaskim, Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Miejska Biblioteka Publiczna, filia Biblioteki Pedagogicznej.

Przejdź w górę strony

Sport

Pierwszy stadion wybudowano w 1932 r.  Składał się on z boiska do piłki nożnej z trybunami, szatnią i innymi budynkami zaplecza, bieżni oraz basenu.

Został przebudowny i obecnie tworzy go:
płyta główna i 2 boiska treningowe do piłki nożnej

BOISKA:

HALE SPORTOWE:

 

Przejdź w górę strony

Szlaki turystyczne

Szlaki piesze
Z Radzynia Podlaskiego wychodzą 3 szlaki turystyczne:

Przejdź w górę strony

Historia

Najstarsza wzmianka dotycząca późniejszych terenów Radzynia pochodzi z 1415 roku i dotyczy nadania przez Witolda Wielkiego Księcia Litewskiego swemu sekretarzowi Mikołajowi Cebulce zalesionego pustkowia nad rzeką Białką w powiecie łukowskim.
W 1430 roku Cebulka lokował na otrzymanym obszarze wieś Niżną Białkę, zwaną później - Kozimrynkiem.
28 października 1465 roku przywilejem wydanym w Kazimierzu Dolnym Grot z Ostrowa rozpoczął proces lokacji Miasta. Lokacja dotyczyła terenu dzisiejszego centrum. Prawa miejskie nadał 31 marca 1468 roku król Kazimierz Jagiellończyk. Jako bezpośredni wzór posłużyło prawo miejskie Lublina.

W 1540 roku Radzyń dotknęła wielka klęska pożaru (spłonął między innymi drewniany kościół p.w. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny). W 1641 roku Jan Mniszech - kuchmistrz wielki koronny ufundował murowany kościół parafialny (konsekrowany w 1644 roku).
Kościół otrzymał tradycyjne wezwanie Świętej Trójcy. Kościołowi towarzyszyły zabudowania: plebania, organistówka oraz szpital i szkoła.

W roku 1540 roku Zygmunt I zezwolił na wprowadzenie trzech jarmarków. Dane z lustracji mówią o rolniczo - handlowym charakterze Miasta i potwierdzają jego stopniowy.

Tragiczny natomiast obraz stanu Miasta ukazuje lustracja z 1661 roku dokonana w okresie "potopu". Z osiadłych poprzednio 16 łanów tylko 5 było uprawianych, radykalnie zmniejszyła się liczba domów, a kondycja mieszczan była tak zła, że nie byli oni w stanie płacić podatków. Lustracja wspomina o pozwoleniu zamieszkania w Mieście trzem Żydom.
Stanisław Antoni Szczuka

W latach osiemdziesiątych dobra radzyńskie, określane mianem starostwo radzyńskie przeszły w ręce Stanisława Antoniego Szczuki, jako wieczysta dzierżawa.
Nowy właściciel pełnił funkcje państwowe, był podkanclerzem Wielkiego Księstwa Litewskiego, sekretarzem królewskim i uczestnikiem odsieczy wiedeńskiej. Podkanclerz Stanisław August Szczuka był fundatorem rezydencji pobudowanej w miejscu skromnego zamku Kazanowskich i założycielem Nowego Miasta. Centralną budową był rezalitowany, ujęty alkierzami, pałac z oficynami po bokach, obejmujący dziedziniec honorowy. Pałac połączony był z włoskim ogrodem, oraz ustawiony na wielkiej osi widokowej wyznaczonej przez groblę między stawami. W 1690r. otrzymał od króla Jana III Sobieskiego przywilej lokacyjny dla Nowego Miasta. Tereny nowej lokacji położone były na zachód i na północ od Starego Radzynia.
Maria z Kątskich i Eustachy Potocki

Po śmierci Szczuki w 1710 roku majątek dziedziczy córka Wiktoria, a następnie wnuczka - Maria z Kątskich. Ona to w 1740 roku wniosła dobra radzyńskie wraz z pałacem w wianie ślubnym Eustachemu Potockiemu.
Potocki należący do starej magnaterii, zyskujący dzięki poparciu Augusta II szereg godności, aż do generała artylerii litewskie, dzierżawiąc liczne królewszczyzny był jednym z najbogatszych ludzi w Polsce.
W 1749 roku na zlecenie Potockiego, architekt królewski Jakub Fontana rozpoczął przebudowę pałacu radzyńskiego. W ciągu 10 lat barokowy fortyfikowany pałac Szczuki został zamieniony na otwarte, rozległe późnobarokowe założenia pałacowo-parkowe, będące przykładem wspaniałej rezydencji magnackiej z połowy XVIII wieku.
Potoccy ufundowali dzwonnicę - bramę przy kościele p.w. Świętej Trójcy. Prawdopodobnie około 1780 roku powstał tez podmiejski pałacyk nazwany później Gubernią.
Okres rozbiorów i powstań

W czasach Księstwa Warszawskiego Radzyń został ustanowiony siedzibą powiatu. Należy odnotować fakt założenia przez Annę Sapieżynę szkoły elementarnej oraz ustanowienie funduszy na jej utrzymanie a także wydzielenie pomieszczenia samej szkoły.

Po trzecim rozbiorze w 1795 roku Lubelszczyzna i oczywiście Radzyń znalazły się w zaborze austriackim. Austriacy zdążyli jedynie w Radzyniu pozostawić trwały ślad w postaci zbudowanych dla wojska koszar, które wojska rosyjskie rozbudowały w okresie popowstaniowym. Koszary położone są na południowy zachód od centrum Miasta. Do dziś zachowały się koszarowe baraki będące niegdyś stajniami i pomieszczeniami dla armat, stołówka oficerska (przy ul. Cichej) oraz dawna piekarnia koszarowa wybudowana z czerwonej cegły przy ulicy Wojska Polskiego. Po wyzwoleniu w 1918 roku w koszarach stacjonowało Wojsko Polskie.

W czasie Królestwa Kongresowego w Radzyniu stacjonował korpus Wojska Polskiego. W 1830 roku ożywiły się nastroje niepodległościowe i antyrosyjskie. W czasie powstania listopadowego, na apel władz powstańczych, radzyńscy rzemieślnicy wykonali 100 par butów dla wojska. W lutym 1831 roku Radzyń zajęły wojska rosyjskie generała Geismara.
Powstanie listopadowe przyniosło znaczne zniszczenie miasta. W roku 1831 jak zanotowano: "zgorzały 42 domy, ubodzy właściciele rozeszli się".

Radzyń był jednym z głównych ośrodków powstania styczniowego na Podlasiu. Naczelnikiem radzyńskim w stopniu majora został Bronisław Deskur pochodzący ze spolonizowanej szlachty francuskiej. W Radzyniu mieszczan do walki organizował Pyrkosz, który zgromadził ponad 100 osób. W trakcie ataku raniono gen. Knabicha i zabito kilku żołnierzy. Źródła podają, że zginęło 11 powstańców. W tym również wspomniany Pyrkosz. 6 lutego 1863 roku Rosjanie rozstrzelali kilku powstańców pochwyconych z bronią w ręku. Po nieudanym ataku na Radzyń Deskur udał się na północ, za Bug. W mieście zwiększono liczbę rosyjskich żołnierzy a pałac stał się swoistą twierdzą. Stacjonowało 7 kompanii piechoty, szwadron ułanów sotnia kozaków. Walki trwały w okolicach Radzynia. Pod Zbulitowem brał udział i był ranny Aleksander Głowacki znany później jako pisarz Bolesław Prus.
Ostatnimi właścicielami miasta

Ostatnimi właścicielami radzyńskich dóbr, aż do 1944 r., byli Korwin-Szlubowscy, którzy nabyli je w 1834 r.
W wyniku uwłaszczenia, przeprowadzonego z ukazu carskiego w Królestwie Polskim, majątek radzyński stracił na rzecz chłopów ponad połowę obszaru. Szlubowscy zrezygnowali z pałacu przekazując go w 1920 roku na rzecz Skarbu Państwa.
Pałac w czasie I wojny został ograbiony przez wycofujących się w 1915 roku Rosjan oraz zniszczony przez stacjonujących tu w latach 1915 - 1918 Niemców.
Szlubowscy w 1870 roku ufundowali katolicki kościółek cmentarny pod wezwaniem Świętej Anny i wznieśli ozdobną bramę mieszczącą się w północnym murze cmentarnym. Z fundacji tej rodziny powstał również szpital miejski.

W drugiej połowie XIX wieku Miasto zajmowało obszar objęty terenami starego lokacyjnego Miasta, Nowego Miasta oraz posiadało przedmieścia: Kozirynek, Rabsztyn i Budzyń. Miasto utrzymywało swój rolniczo - handlowy charakter.
Dokumenty z 1864 roku podają, że ważnym źródłem dochodów Miasta był młyn i opłaty z targów.
Na początku XX wieku następuje w Radzyniu ożywienie życia gospodarczego i społecznego. Głównym zajęciem ludności pozostaje rolnictwo, ale powstaje szereg większych i mniejszych wytwórni i zakładów przemysłowych. Fabryka Metalowa Laskowskich dotrwała do naszych czasów jako Górnicza Fabryka Narzędzi. W Radzyniu już w 1906 roku jako pierwsi na Podlasiu mieszczanie założyli Powszechną Spółdzielnię Spożywców.
W 1915 roku zaczęło działać polskie gimnazjum założone przez Halinę Rudnicką.
Lata okupacji

W latach wojny i okupacji głównie w wyniku bombardowań we wrześniu 1939 i 1944 w Radzyniu spłonęło 160 budynków. W południowej części Miasta Niemcy założyli getto, z którego ludność żydowska w ilości około 4000 osób była wywieziona do obozów zagłady.
W lipcu 1944 roku wycofujące się z Radzynia wojska niemieckie podpaliły pałac.
Sławni, urodzeni w Radzyniu Podlaskim

W Radzyniu urodzili się:
Karol Józef Lipiński, jeden z najwybitniejszych wirtuozów skrzypiec i kompozytorów,
Ignacy Potocki - współtwórca Konstytucji 3 Maja,
Stanisław Kostka Potocki - najwybitniejsza chyba postać ówczesnych czasów - znawca sztuki, członek - założyciel Towarzystwa Przyjaciół Nauk, pisarz, polityk, archeolog, projektant, publicysta i generał
Zenon Przesmycki "Miriam" - literat, znawca twórczości Norwida,
Ks. Stanisław Kamiński,profesor,dziekan Wydziału Filozoficznego KUL,redaktor naczelny Encyklopedii Katolickiej, członek prezydium Komitetu Filozoficznego PAN,
a ze współczesnych:
Włodzimierz Nahorny, muzyk jazzowy, kompozytor,
Biskup Sandomierski, prof. dr hab. Andrzej Dzięga, dziekan Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji KUL.

Przejdź w górę strony

Zabytki

PAŁAC POTOCKICH
Założenie pałacowo - parkowe w Radzyniu Podlaskim zostało ukształtowane ostatecznie w latach 1750 - 1759 dla gen. artylerii litewskiej, marszałka Trybunału Koronnego Eustachego Potockiego oraz jego małżonki Marii z Kątskich Potockiej.

Poprzedni właściciele dóbr radzyńskich podkanclerzy St. A. Szczuka, korzystając z usług architekta królewskiego Augusta Locciego (autor m.in. rozbudowy Wilanowa), w latach 1685 - 1709 wzniósł w Radzyniu, w miejscu piętnastowiecznego zamku Kaznowskich barokową rezydencję typu reprezentacyjno-obronnego.



Architekt królewski Jakub Fontana, będący autorem projektu obecnej rezydencji, a także kierownikiem robót, włączył elementy poprzedniej budowli i założenia do zespołu osiemnastowiecznego. Zachowany zespół pałacowo - parkowy obejmujący akweny wodne, korpus pałacu ze skrzydłami i wieżami bramnymi, park oraz oranżerię stanowi doskonały przykład rokokowej siedziby magnackiej.



Wystrój rzeźbiarski pałacu (kartusze herbowe, rzeźby figuralne) jest dziełem znakomitego rzeżbiarza Jana Chryzostoma Redlera. Dekoracje malarskie wnętrz (niezachowane) wykonał Jan Bogumił Plersch, a sztukaterie Józef Lapen. Ogród według projektu J. Fontany zakładał warszawski ogrodnik Dawid Knackfus.
Elementy wyposażenia i wystroju wnętrz sprowadzone były m.in. z Paryża i z Wiednia. Po śmierci Potockich pałac często zmieniał właścicieli. W 1920 r. Bronisław Korwin - Szlubowski przekazał pałac skarbowi państwa. W lipcu 1944 r. cofające się wojska niemieckie zdewastowały i podpaliły pałac. Odbudowano go w latach sześćdziesiątych.
Obecnie, od 1980 r., prowadzona jest kompleksowa renowacja założenia pałacowo - parkowego.

ORANŻERIA
Wzniesiona około 1756 r. według projektu Jakuba Fontany jest doskonałym przykładem architektury rokokowej.
Oranżeria położona jest we wschodniej części radzyńskiego zespołu pałacowo - parkowego, wzniesiona na planie prostokąta, fasadą zwrócona na południe. Nad ryzalitem środkowym umieszczona została wspaniała rzeĄba J.Ch. Redlera przedstawiająca rydwan Apollina.



Nad ryzalitami bocznymi grupy rzeĄbiarskie przedstawiają putta ustawiające wazony. Fontana w projekcie Oranżerii nawiązał do wątków sztuki saskiej i francuskiej. W oryginalny sposób je przetwarzając, stworzył dzieło wybitne, urzekające pięknem i harmonią. Radzyńska Oranżeria jest uznawana za jedną z najpiękniejszych budowli tego typu w Polsce.
Obecnie mieści się w niej Radzyński Ośrodek Kultury.Staw parkowy założył nadworny inżynier hetmana Branickiego z Białegostoku - Francuz Pierre Ricaud de Tirregaille. Fontana też zaprojektował i urządził zagospodarowanie terenu przed pałacem od strony południowej, gdzie był dojazd do pałacu między stawami.

PAŁACYK GUBERNIA
Pałacyk podmiejski zwany "Gubernią" wznosi się wśród drzew jednohektarowego parku włoskiego. Został wzniesiony przez Potockich w końcu XVIII w. W II połowieXIX w. pałacyk został przebudowany, a w czasie I wojny światowej stał się siedzibą rodową rodziny Szlubowskich. Pałacyk jest prostokątnym, dwukondygnacyjnym, murowanym budynkiem, nakrytym wysokim dachem mansardowym. Elementem podkreślającym "rycerskość" siedziby jest kwadratowa wieża przylegająca do elewacji wschodniej. Pałacyk "Gubernia" to budowla eklektyczna, z elementami barokowymi i neogotyckimi.



 
KOŚCIÓŁ ŚW TRÓJCY
Kościół parafialny p.w. Św. Trójcy został ufundowany przez Jana Mniszcha w 1641 r. Stanął on na miejscu wcześniejszej drewnianej świątyni p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, przy której zapewne znajdowała się murowana kaplica grobowa Mniszchów, stanowiąca najstarszą część obecnego kościoła.

Mur ogrodzeniowy cmentarza przykościelnego oraz dzwonnica - brama zostały zaprojektowane przez przez Jakuba Fontanę i wykonane w drugiej połowie XVIII w.



Kościół posiada bogato wyposażone wnętrze utrzymane na wysokim poziomie artystycznym. na szczególną uwagę zasługują: architektoniczny nagrobek umieszczony w kaplicy Matki Boskiej Różańcowej, w której znajduje się także stary, na drewnie malowany, obraz matki Bożej Różańcowej,
późnorenesansowa ambona,
osiemnastowieczny rokokowy ołtarz główny oraz chrzcielnica,
obrazy sztalugowe - w większości autorstwa Józefa Buchbindera - zdobiące ołtarze i ściany świątyni.
Kaplica Pana Jezusa związana jest z tradycją Powstania Styczniowego. Umieszczone na bocznych ścianach nawy, tablice upamiętniają czyn zbrojny 35 radzyńskiego pułku piechoty ppłk "Müllera" w czasie okupacji niemieckiej i gehennę członków Radzyńskiego Związku Sybiraków.

Dzwonnica zaś była dwukrotnie obiektem walk niepodległościowych. Jeden z epizodów naszej najnowszej historii upamiętnia przytwierdzona do niej tablica poświęcona bojownikom z organizacji Wolność i Niepodległość.

Przejdź w górę strony

Polecamy strony

NowaNET
RK Niedziałek

Reklama

masterhost.pl
Międzynarodowe targi Lubelskie S.A.

Ogólnopolska Informacja GospodarczaWszystko o turystyceWirtualne PodlasieCoit RbitRenado

O Nas, Nasza Oferta, Kontakt, Regulamin © www.w-lubelskie.pl
Wykonanie: PHU Sebastian Woliński

online: 20