masterhost.plMK DEKORRadio Taxi ZTMiędzynarodowe targi Lubelskie S.A. Black Red White UNIQA

Województwo Lubelskie - Powiat zamojski - Gmina Szczebrzeszyn

Gmina Szczebrzeszyn

Dane podstawowe

Gmina Szczebrzeszyn to gmina miejsko-wiejska w województwie lubelskim, w powiecie zamojskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie zamojskim.
Siedziba gminy to Szczebrzeszyn.
Według danych z 30 czerwca 2004, gminę zamieszkiwały 12 134 osoby.

Struktura powierzchni
Według danych z roku 20026, gmina Szczebrzeszyn ma obszar 123,16 km², w tym:
 - użytki rolne: 71%
 - użytki leśne: 21%
Gmina stanowi 6,58% powierzchni powiatu.

Demografia
Dane z 30 czerwca 2004:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni

jednostka

osób

 %

osób

 %

osób

 %

populacja

12 134

100

6240

51,4

5894

48,6

gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)

98,5

50,7

47,9


Charakterystyka

Gmina Szczebrzeszyn znajduje się w środkowo - zachodniej części powiatu zamojskiego. Miasto Szczebrzeszyn – siedziba władz samorządu terytorialnego oddalona jest od Zamościa o 22 km. Gminę otaczają: od północy gm. Nielisz i Sułów, od zachodu gm. Radecznica, od południa gm. Zwierzyniec, od wschodu gm. Zamość.
Nazwa gminy Szczebrzeszyn wywodzi się od nazwy miejscowości na której prowadzi swoją działalność.
Powierzchnia gminy utworzonej w grudniu 1972 r., wynosi 123 km2, w tym gmina 94 km2 i obejmuje: miasto Szczebrzeszyn, na które składa się 5 jednostek osadniczych (Szczebrzeszyn, Przedmieście Zamojskie, Klemensów, Szperówka, Błonie) oraz 13 przyległych do gminy sołectw (Brody Małe, Brody Duże, Bodaczów, Wielącza Wieś, Wielącza Poduchowna, Wielącza Kolonia, Kol. Niedzieliska, Niedzieliska, Kąty I, Kąty II, Kawęczyn, Kawęczynek, Kol. Lipowiec). Jej obszar ma kształt lekko wydłużony w kierunku wsch.-zach. i zamieszkuje go 12 829 mieszkańców. Prawie w centrum ukształtowania terytorialnego znajdują się tereny podmiejskie miasta Szczebrzeszyna. Na terenie gminy znajduje się część obszaru otuliny RPN (około 1500 ha) oraz Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy (2720 ha).

Powierzchnia gminy wynosi 12 316 ha, w tym powierzchnia leśna 2 624 ha tj. 21,3 % ogólnej powierzchni gminy, zaś użytki rolne zajmują 8747 ha tj. 71 %. Obszar gminy jest dość zróżnicowany hipsometrycznie - od 202 m npm w dolinie Wieprza na północy gminy w Bodaczowie (Padół Zamojski) do 334 m npm na Roztoczu Zachodnim w Zachodniej części gminy w Kol. Kawęczyn, czyli max. deniwelacja wynosi 132 m.

Przejdź w górę strony

Infrastruktura

Przez gminę i miasto Szczebrzeszyn przechodzą ważne szlaki komunikacji drogowej i kolejowej o znaczeniu międzynarodowym i krajowym.

Drogi krajowe
relacji Frampol - Szczebrzeszyn – Zamość – Zosin

Drogi wojewódzkie
relacji Szczebrzeszyn – Zwierzyniec – Biłgoraj
relacji Szczebrzeszyn – Sułów – Tarnawa Mała

Drogi powiatowe
relacji Szczebrzeszyn – Topólcza
relacji Brody Małe – Zawada
relacji Brody Małe – stacja PKP Szczebrzeszyn
relacji Bodaczów – stacja PKP Klemensów
relacji Zawada – Kąty I, Kąty II
relacji Złojec – Wielącza
oraz obręb miasta Szczebrzeszyn o łącznej długości: 28 152 m

Linie kolejowe
szerokotorowa LHS relacji Ukraina – Hrubieszów – Zamość – Katowice,
normalnotorowa relacji Warszawa – Lublin – Zawada – Rawa Ruska,

W obrębie przechodzących linii kolejowych zlokalizowane są stacje: osobowo-towarowa Szczebrzeszyn w Brodach Małych, osobowo-towarowa Klemensów w Kol. Niedzieliska i przystanek osobowy w Niedzieliskach.

Sieć wodociągowa
Zaopatrzenie w wodę terenu miasta i gminy odbywa się wodociągami zbiorowymi z ujęcia wody znajdującego się w Szczebrzeszynie, następnie do poszczególnych jednostek osadniczych.

Przejdź w górę strony

Gospodarka

Na terenie gminy Szczebrzeszyn podstawową formą działalności jest rolnictwo. Na obszarze 11.386 ha funkcjonuje 2.259 gospodarstw, przy czym 86 % znajduje się w rękach indywidualnych właścicieli, a 14 % należy do pozostałych użytkowników, w tym 5,4 % posiada PFZ.

Wysoki wskaźnik bonitacji gleb na terenie gminy oraz waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej (84,2 pkt.) wskazują, iż na tym terenie wystepują bardzo korzystne warunki dla rozwoju produkcji rolniczej. Średnia powierzchnia gospodarstwa indywidualnego w gminie wynosząca 4,2 ha świadczy o częściowym rozdrobnieniu gospodarstw. Głównymi produktami towarowymi produkcji rolnej są: zboża, przede wszystkim pszenica i buraki cukrowe. W sferze produkcji zwierzęcej dominują takie produkty jak: wieprzowina i wołowina. Żywiec znajduje miejsce zbytu m.in. w dwóch masarnio - ubojniach znajdujących się w Szczebrzeszynie.

Największym zakładem w sferze produkcji materialnej położonym na terenie gminy jest Zakład Przemysłu Tłuszczowego w Bodaczowie. Działają ponadto mniejsze zakłady i przetwórnie branży przemysłu rolno-spożywczego, drzewnego.

Przejdź w górę strony

Kultura i rozrywka

O rozwoju kultury danej społeczności decydują ludzie, ich chęci, umiejętności i możliwości. Potrzebne są swojego rodzaju centra kulturowe czy też jak kto woli, placówki kulturalne.
O potrzebie zorganizowania takiej placówki kulturalnej w Szczebrzeszynie mówiło się niemalże od pierwszych dni po wyzwoleniu. Byli ludzie mogący i chcący zająć się animacją kulturalną. Przeszkodą był brak stosownego lokalu. Gdy miasto zaczęło leczyć swoje rany, były inne ważniejsze potrzeby niż organizacja placówki kultury. Zapowiedź lepszych czasów dla kultury w Szczebrzeszynie nastąpiła w 1952r. z chwilą podjęcia decyzji o renowacji miejscowej synagogi. Uchwałą Nr 60 Prezydium Powiatowej i Miejskiej Rady Narodowej w Zamościu z dnia 27 maja 1965r. powstało miejski Ośrodek Kulturalno - Oświatowy w Szczebrzeszynie lokując go w odbudowanej synagodze. Oprócz Ośrodka Kultury siedzibę swą znalazły tutaj Miejsko - Gminna Biblioteka Publiczna, Ognisko Muzyczne oraz Klub Książki i Prasy "Ruch". Pierwszym kierownikiem Ośrodka został Kazimierz Makiel. Przez okres ostatnich 35 lat ośrodkiem kierowali kolejno: Wiesław Mazurek, Zofia Kowalska, Władysław Kasiura, Ryszard Rogala, Mieczysław Gradziuk, Renata Walkiewicz, Jan Świergoń, Romana Pańczyk oraz Wojciech Świergoń. Zmieniali się tez pracownicy i animatorzy kultury. Trudno dać pełny obraz działalności animatorów kultury ze Szczebrzeszyna, ich dokonań jak też dokonań ich wychowanków. Było tego bardzo dużo przez te wszystkie lata i trwa do dziś. O ich pracy i osiągnięciach świadczą zapisy kronik, zdobyte nagrody, puchary i dyplomy, bogata kolekcja fotografii oraz pamięć mieszkańców Miasta i Gminy Szczebrzeszyn, którzy przez te wszystkie lata korzystali z oferty kulturalnej Ośrodka.

Klub Tańca Nowoczesnego "Chrząszcze" i "Grand X"
Powstał we wrześniu 1990r. Założycielem i choreografem KTN jest Starszy Instruktor Tadeusz Luterek. Członkowie zespołu to dzieci i młodzież szkolna w wieku od 7 do 18 lat. Klub specjalizuje się w tańcach dyskotekowych (hip-hop, funky,disco). W swojej 10-letniej karierze tancerze zdobyli: kilkanaście miejsc finałowych na międzynarodowych i ogólnopolskich turniejach tańca, VI miejsce na Mistrzostwach Polski, oraz kilkadziesiąt miejsc finałowych na międzynarodowych i wojewódzkich przeglądach i konkursach tańca. Brali udział w turniejach w Warszawie, Siedlcach, Białymstoku, Wrocławiu, Częstochowie, Krakowie, Rzeszowie, Lublinie, Oleśnie, Szczuczynie i Kłobucku.

Klub Seniora
Powstał w 1980r. jako jedna z wielu stałych form pracy domu kultury. Od chwili powstania zrzeszał Panie i Panów w "Jesieni ich życia". Swoje powstanie i prężną działalność zawdzięcza swojej twórczości Instruktorce Jadwidze Gradzik i swojemu pierwszemu Prezesowi Romanowi Kołodziejczykowi. Z jego szeregów wywodzi się nieżyjąca już dziś znana poetka ludowa z Błonia Franciszka Boryta. Od 1991r. opiekunem klubu jest dyrektor MDK Wojciech Świergoń.

Orkiestra dęta w Szczebrzeszynie

Swymi korzeniami sięga 1894r. Jednak dopiero po kilkudziesięciu latach tułaczki w 1985r. trafiła do domu kultury. W większości skupia muzyków amatorów z pobliskich miejscowości. Swoje istnienie zawdzięcza wielu ludziom, którzy uważali, że jest Szczebrzeszynowi potrzebna. Sukcesy szczególnie te ostatnie to niezaprzeczalna zasługa Ryszarda Grycika kapelmistrza orkiestry. Dzisiaj orkiestra szczyci się swoimi nagrodami "Srebrną" i "Brązową Trąbką" - zdobyta na Wojewódzkim Festiwalu Orkiestr Dętych w Biłgoraju a także I miejsce na Przeglądzie Orkiestr Dętych w Krasnobrodzie.

Zespół teatralny "Cymes Paka"

Założyła go w 1993r. starszy Instruktor MDK Anna Ciebień. Zespół w swoich spektaklach wykorzystuje klasyczne pacynki lub kukły, ale wcześniej pod okiem instruktorki "aktorzy" sami je projektują i wykonują, co wymaga nietuzinkowych uzdolnień plastycznych. Zespół w swoim repertuarze ma sześć przedstawień. W 1996r. otrzymał wyróżnienie na Ogólnopolskich Spotkaniach Lalkarzy w Puławach.

Przejdź w górę strony

Walory turystyczne

Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy prawie w całości leży we wschodniej części Roztocza Zachodniego, przez które przełamują się dwie dość szerokie bruzdy, przebiegające południkowo, zwane padołami. Dna tych padołów sięgają poziomu Równiny Biłgorajskiej. W jednym z nich płynie Gorajec dopływ Poru i dlatego zwany on jest Padołem Gorajca.Drugi zwany Padołem Zwierzynieckim lub Józefowskim wykorzystywany jest przez rzekę Wieprz i stanowi jednocześnie granicę Roztocza Zachodniego. Dna obu padołów są obecnie podmokłe i zatorfione.

Obszar położony między padołami zwany jest Roztoczem Szczebrzeszyńskim. Niewielkie fragmenty południowe i południowo - zachodnie Parku leżą na Równinie Biłgorajskiej, a w części wschodniej na obszarze Padołu Zamojskiego. Obszar Parku (20,1 tyś. ha) leży w całości w woj. lubelskim zajmując części następujących gmin: Biłgoraj, Frampol, Goraj, Radecznica, Sułów, Szczebrzeszyn, Terespol, Turobin i Zwierzyniec. Największy obszar Parku (prawie w całości) znajduje się w gminie Radecznica. Znaczący udział w obszarze posiada gmina Szczebrzeszyn (35% ogólnej powierzchni gminy). Pozostałe gminy reprezentowane są w niewielkim stopniu na obszarze Parku. Najmniejszy obszar Parku znajduje się w gminie Biłgoraj (300 ha).

Roślinność Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego należy do geobotanicznej krainy Roztocza. Na szczególne podkreślenie zasługuje bogactwo roślin zielnych. Dotyczy to zarówno roślin naczyniowych jak i zarodnikowych. Przeważa w nich element górski liczący ponad 30 gatunków (są to przeważnie rośliny runa leśnego). Drugim charakterystycznym elementem są gatunki południowo - wschodnie, z których najciekawszymi przedstawicielami są: szczodrzeniec ruski, pluskwica europejska, zawilec wielkokwiatowy, miodunka miękkowłosa i dzwonek syberyjski.

W górnym odcinku Gorajca występują olsy z olszą czarną i świerkiem. W runie występuje porzeczka czarna i turzyca długokłosowa. W południowej części Parku w okolicach Lipowca, Panasówki i Zwierzyńca, na niewielkich obszarach, występuje bór świeży z sosną, świerkiem, jodłą, rzadziej bukiem i grabem. Porasta on gleby bielicowe wytworzone na piaskach pochodzenia wydmowego. W runie przeważa: borówka czernica, konwalijka dwulistna, pszeniec zwyczajny, szczawik zajęczy i wrzos zwyczajny.

W sąsiedztwie boru świeżego lub buczyny, na niewielkich powierzchniach rośnie bór jodłowy, cienisty, różnowiekowy, czasami z domieszką sosny, świerka i gatunków liściastych. W runie przeważają gatunki podobne jak w borze świeżym oraz widłak spłaszczony.

Na szczególne zainteresowanie zasługują torfowiska wysokie, występujące w południowo - zachodniej części Parku (Bagno Tałandy). Wśród karłowatych sosen i brzóz omszonych oraz wśród torfowców występuje komplet gatunków charakterystycznych dla tego zespołu: modrzewnica zwyczajna, przygietka biaława, przygietka brunatna, rosiczka okrągłolistna, wełnianka pochwowata, wierzba borówkolistna, żurawina błotna i kilka gatunków turżyc.Na południowych niezalesionych stokach wzniesień i wąwozów lessowych rosną murawy kserotermiczne. Najbardziej cennym obszarem pod względem botanicznym jest „Las Cetnar" koło Kawęczynka. Jest to jeden z większych zwanych na obszarze Parku, kompleksów leśnych, porośniętych buczyną karpacką, z niewielką ilością grabu, osiki i klonu, położony ponadto w miejscu najbardziej charakterystycznym pod względem rzeźby terenu. Odnawia się tu bardzo dobrze buk i jodła, co świadczy o dużej prężności ekologicznej tych siedlisk.
Na terenie Parku występuje 10 pomników przyrody ożywionej, wśród nich na szczególne wyróżnienie zasługuje lipa drobnolistna w Szperówce o obwodzie pnia 920 cm. Ponadto dużą atrakcją geologiczną są 3 pomniki przyrody nieożywionej – źródła w Radecznicy, Zaporzu i Trzęsinach.

Świat zwierząt - Obszar Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego pod względem faunistycznym jest słabo zbadany. Wstępne badania wykazują, że występuje tu znaczna liczba gatunków w tym wiele rzadkich. Wśród kręgowców jedną z lepiej poznanych gromad są ptaki. Na terenie Parku stwierdzono około 80 gatunków, z których 85 % stanowią gatunki lęgowe. Większość z nich objęta jest ochroną prawną. Są to głównie ptaki związane z polami oraz obszarami zadrzewionymi i zalesionymi. Liczną grupę stanowią również ptaki związane z łąkami i osiedlami. Do najcenniejszych gatunków należą: brodziec krwawodzioby, dzięcioł czarny, jastrząb, krogulec, kruk, krzyk, mucholówka żałobna, płomykówka, puszczyk, rycyk, siniak, bardzo rzadko występująca kląskawka, gil oraz zniczek. Pozostałe należą do często spotykanych na całym obszarze Polski np. bocian biały - na terenie Parku ma 20 gniazd. W latach dziewięćdziesiątych rzekę Wieprz, na odcinku Zwierzyniec - Szczebrzeszyn licznie zasiedlał bóbr europejski. Obecnie większość rodzin bobrzych przeniosła się w dół rzeki.

Ścieżka turystyczno-poznawcza Szczebrzeszyn-Kawęczynek

Celem jaki przyświecał utworzeniu tej ścieżki było stworzenie wszystkim zainteresowanym możliwości miłego i pożytecznego spędzenia czasu w bezpośrednim kontakcie z przyrodą, pięknymi krajobrazami oraz śladami bliższej i dalszej historii tego terenu. Ścieżka wiedzie przez jeden z ciekawszych fragmentów Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego. Las Cetnar, przez który przebiega jeden z większych zwartych kompleksów leśnych. Dominuje tu buczyna karpacka, z niewielką ilością grabu, osiki i klony. Dodatkowego uroku temu miejscu dodaje jego położenie na wzniesieniach porozcinanych licznymi wąwozami. Szereg punktów widokowych znajdujących się na trasie, pozwala na podziwianie niezapomnianych panoram doliny Wieprza oraz Roztocza. Grodzisko w Szczebrzeszynie inspiruje do wędrówki naszej wyobraźni do początków Państwa Polskiego.

Przystanek 1 TRASA ŚCIEŻKI
Znajduje się tu tablica informacyjna, na której umieszczona jest mapa z przebiegiem ścieżki. Na trasie ścieżki ustawiono 16 przystanków, o następujących tematach:

  1. Trasa ścieżki                             
  2. Rzeka Wieprz
  3. Źródła                                        
  4. Grody Czerwieńskie                    
  5. Wysiedlenia na Zamojszczyźnie   
  6. Panorama doliny Wieprza             
  7. Rośliny na trasie ścieżki               
  8. Roztocze
  9. Ptaki krajobrazu rolniczego
  10. Wąwozy
  11. Las Cetnar
  12. Zwierzęta lasu
  13. Ptaki krajobrazu leśnego
  14. Grzyby
  15. Pomniki przyrody
  16. Trasa ścieżki-miejsce na ognisko

Zamieszczony na mapie przebieg ścieżki oraz kolejne numery przystanków pozwolą nam na łatwe poruszanie się w terenie. Kierunek poruszania się wskazują białe kwadraty z ukośnym czerwonym paskiem, malowane na drzewach, słupkach energetycznych i innych obiektach. Trasa liczy 12 km, a na jej pokonanie należy przeznaczyć - 3,5 godz. pieszo i 1,5 godziny rowerem.
Wędrówkę po ścieżce możemy odbywać również w kierunku odwrotnym tj. z Kawęczynka do Szczebrzeszyna.

Następny przystanek znajduje się przy Wieprzu, obok młyna (przy ul. Klukowskiego) w odległości ok. 400 m w kierunku zachodnim.

Przystanek 2  RZEKA WIEPRZ
Rzeka Wieprz swój początek bierze z Jeziora Wieprzowego położonego ok. 5 km na północ od Tomaszowa Lubelskiego. Jest prawym dopływem środkowej Wisły. Długość Wieprza wynosi 303 km. Na wielu odcinkach rzeka silnie meandruje. Do niedawna nad rzeką znajdowało się wiele młynów wodnych. Niektóre przetrwały do dzisiaj i po modernizacji nadal pracują, jednak źródłem energii nie jest już energia wodna lecz energia elektryczna. Młyn, przy którym się znajdujemy został zbudowany na początku XX w. jako młyn ordynacki. Wybudowany jest z miejscowego kamienia tzw. opoki i cegły. Od początku miał zamontowaną turbinę wodną napędzającą prądnicę, która w nocy dostarczała energii do oświetlania ulic. W okresie międzywojennym był największym młynem w województwie lubelskim i jednym z większych w Polsce.

Przystanek 3 ŹRÓDŁA
Źródło to samoczynny i skoncentrowany wypływ wód podziemnych na powierzchnię ziemi. Z uwagi na charakter przewodów skalnych, którymi woda dopływa do źródła, rozróżnia się 4 typy źródeł: warstwowe, szczelinowe, uskokowe i krasowe. Inny podział oparty o położenie morfologiczne wyróżnia źródła: zboczowe, podzboczowe, dolinne, przykorytowe. W roku 2002 r. 14 września, przy źródle ustawiony został pierwszy w świecie pomnik chrząszcza - z wiersza Jana Brzechwy. Pomnik wykonany został przez uczniów klasy snycerskiej PLSP w Zamościu. Ma 2,3 m wysokości, wykonany jest w drewnie lipowym i ustawiony na kamiennym cokole. Autorem projektu jest Zygmunt Jarmuł z PLSP i pod jego kierunkiem wykonano rzeźbę. W tym miejscu warto przytoczyć fragment wierszaja na Brzechwy:

"W Szczebrzeszynie chrząszcz brzmi w trzcinie i Szczebrzeszyn z tego słynie..."

do którego Cz. Kruszewski dopisał inny ciąg dalszy:

"Chrząszcz brzmi w trzcinie w Szczebrzeszynie,
Strząsa skrzydła z dżdżu,
A trzmiel w puszczy, tuż przy Pszczynie,
Straszny wszczyna szum
Mąż gżegżółki w chaszczach trzeszczy,
W krzakach drzemie kszyk
A w Trzemesznie straszy jeszcze
Wytrzeszcz oczu strzyg".

Przystanek 4 GRODY CZERWIEŃSKIE
Mianem "Grody Czerwieńskie" nazywany jest dawny zespół osad obronnych leżących na terytorium między górnym Bugiem i Wieprzem na pograniczu Polski i Rusi (obecnie fragment Zamojszczyzny). Jego głównymi ośrodkami były: Czerwień obecnie Czermno - wieś położona w widłach rzek Huczwy i Sieniochy oraz Przemyśl. Do znaczniejszych zaliczono także: Sutiejsk obecnie wieś Sąsiadka i Wołyń dzisiaj wieś Gródek nad Bugiem. W miejscu tym, na skarpie, już we wczesnym średniowieczu istniał gród o nazwie Brody, który wchodził w skład Grodów Czerwieńskich. Za Kazimierza Wielkiego zbudowano tu zamek, który strzegł przeprawy na Wieprzu. W roku 1583 zamek uległ zniszczeniu na skutek pożaru, lecz jego fragmenty zachowały się do dzisiaj. Aby zobaczyć ruiny trzeba przejść ok. 150 m wąską ścieżką, prowadzącą na wzniesienie o dość stromych zboczach.
Zmierzając do kolejnego przystanku, po drodze będziemy mijać kilka ciekawych obiektów. Pierwszym z nich będzie kościół znajdujący się po prawej stronie ul. Klukowskiego.

Kościół p.w. Św. Katarzyny.
Historia tego kościoła sięga początków XVII w. Wówczas to Jan Zamoyski ufundował w Szczebrzeszynie klasztor dla franciszkanów, a przy nim kościół, który wybudowany został prawdopodobnie w latach 1620 -1638 w stylu renesansu lubelskiego. Zakonnicy w klasztorze przebywali do 1783 r. Następnie budynek klasztorny zamieniono na szpital.
Idąc dalej, na skrzyżowaniu dróg, skręcamy w lewo, w ul. Sądową. Po lewej stronie mijamy synagogę, a następnie po prawej cerkiew pounicką.
Synagoga. Pierwsza drewniana synagoga została zbudowana w 1584 roku i przetrwała do roku 1648. Wówczas to została spalona podczas najazdu Kozaków pod wodzą B. Chmielnickiego. W miejsce zniszczonej, w roku 1659 zbudowano nową w stylu renesansowym, która przetrwała do dzisiaj. Pierwsze wzmianki o Żydach w Szczebrzeszynie pochodzą z 1507 r. W roku 1815 ludność żydowska liczyła 31 % (l 083 osoby) ogółu ludności miasta, a przed II wojną światową ok. 3 200 osób (ok. 40 % ). W czasie wojny prawie wszyscy mieszkańcy Szczebrzeszyna pochodzenia żydowskiego zostali wymordowani.
Cerkiew pounicka p.w. Zaśnięcia Matki Bożej. Przypuszcza się, że pierwsza cerkiew w Szczebrzeszynie istniała już w 1352 roku, ta która przetrwała do dnia dzisiejszego, powstała po roku 1560. Była ona przekształcana i odnawiana w latach 1868 i 1876*.
Następnie skręcany w lewo, w ul. Cmentarną. Po przejściu ponad 100 m po lewej stronie mijamy cmentarz żydowski.

Cmentarz żydowski. Teren pod cmentarz żydowski został wyznaczony w 1593 r. Zlokalizowany jest na dwóch wzgórzach. Na cmentarzu zachowało się około 380 kamiennych nagrobków w kształcie macew prostokątnych, zamkniętych półkoliście lub daszkami. Najstarszy zidentyfikowany nagrobek pochodzi z 1720 r. Przy bramie wejściowej zachował się nagrobek rabina, wrośnięty w drzewo. Na wprost wejścia na cmentarz, znajduje się współczesny pomnik, poświęcony martyrologii Żydów. Ostatni szczebrzeski Żyd -Jankiel Grojser (1904-1970), żołnierz II korpusu gen: Andersa, uczestnik walk pod Monte Cassino - pochowany został na cmentarzu katolickim. Na cmentarzu znajduje się dość liczny drzewostan. 5 drzew zostało objętych ochroną w postaci pomnika przyrody. Są to dęby szypułkowe i wiązy pospolite.

Idąc cafy czas pod górę, po lewej stronie mijamy cmentarz.

Cmentarz rzymsko - katolicki. Parafia rzymsko-katolicka w Szczebrzeszynie powstała w 1394 r. Do XIX w. zmarłych grzebano przy świątyniach. Obecny cmentarz grzebalny, położony za miastem na wzgórzu, powstał wokół kaplicy Św. Leonarda, w końcu XVIII lub na początku XIX w. W sąsiadujących ze sobą kwaterach grzebano zmarłych wyznania rzymsko i grekokatolickiego a pod koniec XIX w. także prawosławnych. Najstarsze nagrobki pochodzą z l połowy XIX w. Są tu groby urzędników Ordynacji Zamoyskiej, mogiła powstańców styczniowych, groby poległych partyzantów AK, grób dr Zygmunta Klukowskiego lekarza, historyka Zamojszczyzny, autora "Dzienników z lat okupacji", świadka na procesie norymberskim. W centralnej części cmentarza, znajduje się kwatera żołnierzy z I wojny światowej. Jest tu również grób rodziny Kaczorowskich. Urodzony 30.06. 1849 r. Feliks Paweł Kaczorowski to w linii żeńskiej dziadek naszego papieża Jana Pawła II i ojciec jego matki Emilii z Kaczorowskich Wojtyłowej. Na cmentarzu rośnie około 100 drzew. Jest to jeden z najciekawszych i najładniej położonych cmentarzy na Roztoczu. W bezpośrednim-sąsiedztwie cmentarza znajduje się przystanek poświęcony wydarzeniom z okresu II wojny światowej.

Przystanek 5 WYSIEDLENIA NA ZAMOJSZCZYŹNIE
W czasie II wojny światowej pod koniec 1942 r. Niemcy przystąpili do realizacji "Generalnego Planu Wschodniego", w myśl którego mało być wysiedlonych na Syberię 50 milionów Polaków, Białorusinów, Ukraińców, Czechów i innych narodów - celem stworzenia obszarów kolonizacyjnych dla Niemców. Pierwsze wysiedlenia miały miejsce w nocy 27/28 listopada 1942 r i objęły wsie gminy Skierbieszów. Trasa naszej ścieżki w tym miejscu pokrywa się z trasą szlaku turystycznego -PARTYZANCKIEGO (oznaczonego kolorem czerwonym). Szlak ten upamiętnia walki partyzanckie prowadzone w obronie wysiedlanej ludności. Miejscowością, która bardzo dotkliwie odczuła skutki akcji wysiedleńczej jest Szczebrzeszyn. Wszystkich mieszkańców pochodzenia żydowskiego wymordowano - 3 200 osób. Polacy zostali wywiezieni na roboty do Niemiec, względnie do obozów koncentracyjnych. Duża cześć uciekając przed wysiedleniem wyemigrowała na inne tereny. Przez pewien okres funkcjonował tu powiat niemiecki.

Przystanek 6 PANORAMA DOLINY WIEPRZA
W tym miejscu możemy podziwiać rozległą panoramę doliny Wieprza oraz wsie ciągnące się wzdłuż tej doliny. Widok jaki rozprzestrzenia się przed nami urzeka swym pięknem o każdej porze roku. Na tablicy usytuowanej w tym miejscu pokazano panoramę doliny Wieprza jaką można oglądać w okresie późnej wiosny.

Przystanek 7 ROŚLINY NA TRASIE ŚCIEŻKI
Na ciepłych, południowych, nie zalesionych stokach wzniesień i wąwozów lessowych wykształciły się murawy kserotermiczne. Najbogatsze florystycznie fragmenty występują w okolicach Zakłodzia. Nieco uboższe płaty spotkać można na zboczach wąwozów. Idąc trasą ścieżki możemy spotkać wiele gatunków roślin. Jedne są bardzo znane drugie mniej. Część z nich to rośliny bardzo rzadkie, objęte ochroną.

Przystanek 8 ROZTOCZE
Roztocze jest to wyraźnie wyodrębniona kraina geograficzna, którą stanowi pasmo wzgórz o  szerokości 15-28 km i długości 185 km, ciągnące się od Kraśnika do Lwowa. Najwyższe wzniesienia w granicach Polski to: Dąbrowa - 344 m, Wapielnia - 386,5 m, Wielki Dział 389,5 m, Krągły Goraj 389 m i Długi Goraj 391,5 m npm. - a w granicach Ukrainy Czartowa Skała - 409 m npm., położona na obszarze miasta Lwów. Łańcuch wzniesień Roztocza rozdziela dwa systemy wodne: zlewnie Wieprza i Bugu oraz Sanu i Dniestru.

Przystanki 9 PTAKI KRAJOBRAZU ROLNICZEGO
Ocenia się, że na Ziemi występuje ok. 8 600 gatunków ptaków. W Polsce zaobserwowano dotychczas 365 gatunków, z tego 229 to gatunki lęgowe, 56 przelotne i 80 zalatujące. Na obszarze Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego spotkać można ok. 80 gatunków, z tego ok. 68 to gatunki lęgowe. Ptaki stanowią istotny element naszego krajobrazu. Większość ptaków objęta jest ochroną gatunkową, a dla ptaków łownych wyznaczone są okresy ochronne.

Przystanek 10 WĄWOZY
Wąwozy to forma rzeźby terenu powstała na skutek działania erozji wodnej w miękkim podłożu. Najbardziej podatnym podłożem, jest less. Bezpośrednią przyczyną powstania wąwozów jest skoncentrowany, intensywny spływ powierzchniowy z ulewnych deszczy lub roztopów śniegowych. W czasie tego procesu dochodzi do trwałego i głębokiego rozmycia gleby i podłoża skalnego. Średnia gęstość wąwozów wyliczona dla Parku wynosi 3 km/km2, maksymalnie dochodzi do 9 km/km2, co należy do rzadkości w skali kraju. Najliczniejsza najbardziej malownicza sieć wąwozów lessowych na terenie SzPK występuje pomiędzy Szczebrzeszynem a Zwierzyńcem w tzw. "Piekiełku".

Przystanek 11 LASCETNAR
Lasy w Szczebrzeszyńskim Parku Krajobrazowym zajmują ok. 28 % powierzchni. W przeważającej części są to lasy chłopskie. Las Cetnar to jeden z większych i bardziej zwartych kompleksów leśnych na terenie parku. Jego usytuowanie na lessowych wzniesieniach porozcinanych licznymi wąwozami dodają temu miejscu dodatkowego uroku. W drzewostanie dominuje buk i jodła z niewielką domieszką sosny, grabu, osiki, klonu zwyczajnego. Niektóre okazy buka osiągają rozmiary drzew pomnikowych.

Przystanek 12 ZWIERZĘTA LASU
Las stwarza korzystne warunki życia wielu gatunkom zwierząt, które znajdują tu dostateczne ilości pokarmu i bezpieczne kryjówki. W runie leśnym możemy spotkać wiele zwierząt małych przede wszystkim takich jak: mrówki, chrząszcze, krocionogi, dżdżownice, ślimaki. Mniej licznie natomiast występują zwierzęta duże, ale za to są łatwiejsze do zaobserwowania. Jeżeli będziemy zachowywać się cicho, a przy tym będziemy mieć trochę szczęścia, możemy spotkać chociażby jedno z występujących tu leśnych zwierząt.

Przystanek 13 PTAKI KRAJOBRAZU LEŚNEGO
Znaczenie ptaków jest ze wszech miar pożyteczne. Zjadają olbrzymiejlości owadów i mogą odgrywać doniosłą rolę w biologicznym zwalczaniu groźnych szkodników w lasach. Aby stworzyć ptakom jak najbardziej dogodne warunki bytowania, leśnicy zawieszają w lesie budki lęgowe oraz pozostawiają na zrębach, stare dziuplaste drzewa. Starajmy się poznawać znajdujące się w naszym otoczeniu ptaki. Bądźmy im przyjaźni. Miejmy świadomość, że są to nasi sprzymierzeńcy.

Przystanek 14 GRZYBY
Grzyby stanowią wielką grupę królestwa roślin. Różnią się od roślin zielonych (samożywnych) tym, że nie mają chlorofilu, są więc cudzożywne. Jako heterotrofy żyją saprofitycznie, pasożytniczo albo w symbiozie z roślinami autotroficznymi. Grzyby należą do plechowców; ciało ich nie jest zróżnicowane na tkanki i organy. Wegetatywne ciało grzybów składa się z na ogół rozgałęzionych jedno- lub wielokomórkowych strzępek grzybni. Podstawową funkcją grzybów jest rozkład martwych organizmów oraz ich resztek. Wskutek tego rozkładu, w którym biorą również udział bakterie, różne pierwiastki wracają do obiegu materii w przyrodzie. Na Ziemi występuje ponad 100 tyś. gatunków grzybów. Ogromna większość grzybów to organizmy mikroskopijne, niedostrzegalne gołym okiem. Tylko część z nich wytwarza dość duże owocniki. Ilość gatunków grzybów owocnikowych występujących w Polsce ocenia się na ok. 5 000.

Przystanek 15 POMNIKI PRZYRODY
Za pomnik przyrody uznaje się przede wszystkim sędziwe i okazałe drzewa, źródła, wodospady, skałki, jary, głazy narzutowe, jaskinie. Dotychczas na Zamojszczyźnie ustanowiono ponad 240 pomników przyrody ożywionej, których celem jest ochrona głównie okazałych drzew. Są to przede wszystkim lipy, brzozy, klony, dęby, jesiony, buki, kasztanowce, wiązy, akacje, topole. Ponadto w tej formie chronionych jest kilkanaście źródeł, kilka skałek i płatów roślinności stepowej oraz 1 wodospad.
W SzPK znajduje się 10 pomników przyrody ożywionej. Wśród nich na szczególną wyróżnienie zasługuje lipa drobnolistna w Szperówce o obwodzie pnia 920 cm i lipa drobnolistna  przy kościele  w Topólczy (645  cm).  Ponadto  dużą  atrakcją geologiczną są pomnikowe źródła w Zaporzu, Radecznicy i Trzęsinach. Wiązy szypułkowe, rosnące przy tym przystanku mają wymiary pnia w pierśnicy, (na wys. 130 cm)-230 cm i 320 cm.

Przystanek 16 - Miejsce na ognisko.
Jest to ostatni przystanek na trasie ścieżki, przy którym znajduje się wiata i miejsce na ognisko. Na tablicy informacyjnej pokazana została jeszcze raz trasa ścieżki a jednocześnie wymienione są poszczególne przystanki jakie mieliśmy po drodze. Teraz możemy odpocząć i utrwalić w pomięci wszystko to, co widzieliśmy idąc po trasie.

Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy obok Roztoczańskiego Parku Narodowego oraz dwóch parków krajobrazowych (Krasnobrodzki Park Krajobrazowy i Południoworoztoczański Park Krajobrazowy) jest kolejnym parkiem utworzonym w celu ochrony walorów przyrodniczych, kulturowych i historycznych Roztocza. Szczebrzeszyński Park Krajobrazowy prawie w całości położony jest we wschodniej części Roztocza Zachodniego i obejmuje dolinę rzeki Gorajec oraz fragmenty dolin Wieprza i Poru. Park został utworzony w 1991 r na obszarze 20 209 ha. Cechą charakterystyczną tego obszaru są liczne wąwozy lessowe urozmaicające krajobraz pól i terenów leśnych. Średnie zagęszczenie wąwozów na obszarze parku wynosi 3 km/km2 a maksymalnie 9 km/km`, co jest jedną z najwyższych wartości w kraju. Zbocza wąwozów dochodzą do kilku metrów wysokości, natomiast szerokość ich dna wynosi od kilkudziesięciu centymetrów do 20 m.
Dużą osobliwością przyrodniczą tego terenu są podmokłe tereny torfowiska wysokiego o nazwie "BagnoTałandy", dające początek rzece Gorajec oraz malowniczo położone źródła w Trzęsinach, Radecznicy i Zaporzu (pomniki przyrody), w Szczebrzeszynie, Czarnymstoku i Latyczynie.
Szata roślina Parku jest zróżnicowana. Najbardziej wartościowe pod względem przyrodniczym są silnie rozczłonkowane zbiorowiska leśne, z dużym udziałem buczyny karpackiej porastającej zbocza wzniesień i jarów. Najcenniejszy kompleks leśny o nazwie "Las Cetnar" znajduje się w okolicach wsi Kawęczynek. Na terenie Parku znajduje się 10 pomników przyrody ożywionej. Wśród nich na szczególną uwagę zasługuje lipa drobnolistna w Szperówce o obwodzie pnia 920 cm.

W Parku występuje wiele gatunków roślin będących pod ochroną, z których wymienić można: pełnika europejskiego, storczyka szerokolistnego i samiczego, obuwika pospolitego, podkolana białego, zawilca wielkokwiatowego, rosiczkę okrogłolistną i pśrednią, orlika pospolitego, wężymorda stepowego, widłaka goździstego i jałowcowatego, miłka wiosennego oraz wiele innych. W świecie zwierząt na uwagę zasługuje gromada ptaków. Występuje tu około 80 gatunków, wśród których należy wymienić: brodzca krwawodziobego, jastrzębia, krogulca, puszczyka, siniaka, płomykówkę, dzięcioła czarnego, muchołówkę żałobną, kruka, kszyka, zniczka, rycyka i kląskawę.
Godnymi polecenia są zabytki architektury występujące na tym terenie. Do ciekawszych należą: benedyktyński kościół barokowy, klasztor i park w Radecznicy, zespół kościelny i ruiny starego kościoła w Mokrymlipiu oraz kościół parafialny i pofranciszkański, cerkiew i synagoga w Szczebrzeszynie.

Najcenniejszymi zbiorowiskami roślinnymi omawianego obszaru są kompleksy leśne, a wśród nich buczyna karpacka, która porasta zbocza wzniesień i głębokich wąwozów. Występuje ona na glebach brunatnych, rzadziej na rędzinie kredowej. W warstwie krzewów przeważają gatunki liściaste. Bardzo bogate jest runo leśne zajmujące w niektórych kompleksach leśnych 90 % dna lasu. Dominują w nim rośliny charakterystyczne dla grądów, a mianowicie: gwiazdnica wielkokwiatowa, gajowiec żółty, jaskier kaszubski, marzanka wonna, miodunka ćma, podagrycznik pospolity, turzy-ca orzęsiona, zawilec gajowy i inne. Pojawiają się również gatunki charakterystyczne dla borów, a wśród nich: kosmatka owłosiona, konwalijka dwulistna i szczawik zajęczy.

Przejdź w górę strony

Szlaki turystyczne

Ścieżka spacerowa nr 1 - opis krajoznawczy. Długość 4,5 km

Przejście piesze lub rower turystyczny. Uwaga: drogi gruntowe/less/trudne do pokonania po opadach atmosferycznych.

Naszą wędrówkę rozpoczynamy od dworca autobusowego /Okm/ lub od centrum miasta poruszając się szlakiem partyzanckim - czerwonym. Przechodzimy koło kościoła parafialnego pw. Św.Mikołaja z 1620r/w prawo droga na Szperówkę-5km /, w głębi ratusz-Urząd Miejski i dalej szlakiem przechodzimy koło tablicy informacyjnej z mapą turystyczną obejmującą teren naszych wędrówek w okolicach Szczebrzeszyna i Szczebrzeszyńskiego Parku Krajobrazowego. Szlak czerwony skręca w prawo ulicą Sądową /kierunek wsch./ idziemy pod górę, przechodzimy obok synagogi-Miejskiego Ośrodek Kultury, dalej po prawej cerkiew unicka, po lewej budynek dawnego Sądu Grodzkiego. Dochodzimy do ulicy Cmentarnej, skręcamy w prawo za znakami szlaku czerwonego, przechodzimy wąwozem obok cmentarza żydowskiego z widocznymi w głębi dębami szypułkowymi-pomnikami przyrody /1 km/.

Spotykamy rozwidlenie dróg; asfaltowa stromo w lewo prowadzi na cmentarz katolicki, my kierujemy się w prawo wąwozem drogą utwardzoną. Na wylocie wąwozu po lewej boczna brama cmentarna -punkt czerpania wody. Za ogrodzeniem kaplica Św. Leonarda,neogotycka,szczególnie widoczna wiosną w otoczeniu drzew i starych pomników. Za cmentarzem idąc dalej szlakiem /1,5km/ roztacza się przed nami wspaniały krajobraz. Po prawej w dole Szczebrzeszyn, przed nami „Piekiełko", po lewej rozległa dolina rzeki Wieprz, na horyzoncie „Dziewcza Góra"„Brodzka Góra"! lasy Roztoczańskiego Parku Narodowego. W odległości 0,5km siedziba Zakładu Gospodarki Komunalnej z ujęciem wody/ 2km /. Za budynkami drugą drogą schodzimy w lewo ze szlaku czerwonego w dół wąwozem /kier.płn-wsch /.Jest to właściwy początek ścieżki spacerowej znakowanej kolorem czarnym. Na zboczach wąwozu rośnie brzoza, osika, leszczyna, dalej modrzewie, lipy, rzadziej sosny i grusze polne. Na wylocie wąwozu pionowa ściana lessowa z licznymi otworami i żyjącymi tam owadami oraz rzadkim ptakiem żołmą. Kierujemy się do widocznych zabudowań przedmieścia Szczebrzeszyna-Błonie, i za znakami czarnymi dochodzimy do drogi asfaltowej /3km / Szczebrzeszyn-Kawęczyn-Zwierzyniec. Po prawej dolina rzeki Wieprz, idąc dalej po lewej na wzgórzu cmentarz katolicki, oraz blisko drogi przyległe do pionowej ściany lessowej stare budynki mieszkalne. Jest to ulica dr Z.Klukowskiego. Za zakrętem szosy widocznymi przed nami most na rzece Wieprz / 3,8km / obok młyn zbożowy z pocz. XX wieku z przyległym budynkiem dawnej tkalni. Po lewej wywierzysko wapienne zwane „żródełkierrTlub „ stokiem"wpadające do Wieprza ze słynnym pomnikiem „Chrząszcza".Od tego miejsca prowadzi ścieżka przyrodniczo historyczna Szczebrzeszyn-Kawęczynek. Po przejściu ok. 0,3km po lewej stronie znajduje się wejście na grodzisko „ zamczysko" z resztkami murowanej baszty i śladami fosy. Punkt widokowy. Idąc chodnikiem jesteśmy blisko centrum / 4,3km /, po prawej Szpital i kościół p.w. Św. Katarzyny z 1638rwstylu renesansu lubelskiego.

Ścieżka spacerowa nr 2 - opis krajoznawczy. Długość 5,5km

Przejście piesze lub rower turystyczny. Uwaga: drogi gruntowe/ less /trudne do pokonania po opadach atmosferycznych.

Pierwszy fragment zgodnie z opisem ścieżki nr 1, szlakiem czerwonym do budynku Z.G.K. /2km/. Po przejściu szlakiem czerwonym drogą utwardzoną 0,5km schodzimy ze szlaku na drogę polną w kierunku płn-wsch, uważając na zaczynające się w tym miejscu znaki zielone ścieżki spacerowej Nr2. Pokonujemy trzy pagórki, podziwiając daleki krajobraz. Dalej idziemy nad zarośniętym wąwozem i dochodzimy do drogi asfaltowej Szczebrzeszyn-Szperówka. Kierujemy się w stronę miasta ulicą Partyzantów /dawniej Frampolska / mijając po prawej cegielnię, przystanek PKS / 4km / w kierunku Szperówki, piekarnię. Jednostkę Ratowniczo Gaśniczą Straży Pożarnej z okazem lipy drobnolistnej /pomnik przyrody/, kapliczkę drewnianą Św. Jana, i po około 0,5km dochodzimy do centrum miasta.

Szlak spacerowy Nr 3 - opis krajoznawczy. Długość 10km.

Przejście piesze lub rower turystyczny /lepiej górski/. Uwaga: drogi gruntowe /less/ trudne do pokonania po opadach atmosferycznych, szczególnie dna wąwozów, strome podejścia i zejścia.

Od centrum miasta poruszamy się szlakiem partyzanckim-czerwonym przyjmując jako punkt orientacyjny budynek Z.G.K. /2km/. Po przejściu 0,5km spotykamy znaki ścieżki spacerowej Nr 2 - zielone. Idziemy dalej szlakiem czerwonym pod górę drogą utwardzoną i tu uwaga na znaki; szlak skręca z drogi utwardzonej /3km/ w prawo w kierunku płn-zach. wąwozem w dół dość stromym zejściem. Po 0,5km dochodzimy do skrzyżowania wąwozów i podążamy dalej szlakiem czerwonym wąwozem uważając u szczytu na zmianę kierunku w prawo /płn./. Punkt widokowy. /4km/ Czeka nas kolejne strome, kręte, zejście dług. Około 0,5km i zmiana kierunku w prawo na płn-wsch. Tutaj ciekawostka - droga w lewo prowadzi jednym z najdłuższych i trudnym do przebycia wąwozów „Piekiełka". Kierujemy się w prawo szlakiem i po przejściu ok. 0,25km skręcamy w lewo pod górę. Jest to strome i ciekawe podejście, na szczycie rozwidlenie dróg i wspaniały punkt widokowy /5km/. Szlak czerwony skręca w lewo w kierunku Szperówki. Od tego punktu prowadzą nas znaki niebieskie szlaku spacerowego. Idziemy w prawo terenem otwartym, po drodze płytki wąwóz i widoczna w dali droga asfaltowa Szczebrzeszyn-Szperówka którą osiągamy po przejściu około 1km od punktu widokowego.

Kierujemy się w kierunku Szczebrzeszyna i po przejściu ok. 0,4 km skręcamy w lewo drogą polną kier. płd-zach. Po prawej okazała wierzba, dalej po lewej drewniany krzyż dwuramienny. Dochodzimy do bocznej drogi polnej którą skręcamy w prawo pod górę /kier. płd-zach/. Idziemy nad zarośniętym wąwozem, osiągamy szczyt pagórka skąd widoczne są zabudowania miasta i rozległy widok w kier. pot. i zach. Do centrum mamy jeszcze około 2km. Po prawej mijamy ogródki działkowe i dochodzimy do skrzyżowania ulic Trębackiej i Starorozłopskiej.

W pobliżu na posesji prywatnej pomniki przyrody; grusza polna, lipy, klon pospolity, jesion wyniosły i grab pospolity. Idziemy obok Szkoły Podstawowej i Gimnazjum - schronisko sezonowe PTSM w kierunku bloków mieszkalnych przy ulicy XXX-lecia do skrzyżowania z ulicą Zamojską, obok zabytkowej szkoły podstawowej dawna "Ćwiczeniówka" dalej do centrum miasta mijając kamienny obelisk z 1655r postawiony na pamiątkę wypędzenia ostatnich arian ze Szczebrzeszyn, docieramy do ratusza z1830r i do węzła szlaków koło tablic informacyjnych.

Przejdź w górę strony

Historia

Historia powstania Szczebrzeszyna sięga jeszcze okresu „Grodów Czerwieńskich” (XI w). Był wówczas ważnym grodem na terenie Księstwa Halicko -Włodzimierskiego, strzegącym traktu handlowego z Krakowa do Kijowa. Pierwsza zachowana wzmianka o Szczebrzeszynie pochodzi z 1352 r. z dokumentu Kazimierza Wielkiego (wydanego w obozie), w którym mówi się o Szczebrzeszynie jako „mieście”. W roku 1366 przy podziale Wołynia jest wspomniane, że wraz z innymi miastami również Szczebrzeszyn został włączony do Polski. Z kolei Król Ludwik Węgierski w swoim liście z 20 października 1372 r. oznajmia, że Szczebrzeszyn oddaje pod zarząd Władysława ks. Opolskiego. Pięć lat później, czyli w roku 1377, po wyprawie na Ruś miasto otrzymuje Dymitr z Goraja. Dymitr funduje kościół i zakłada parafię w Szczebrzeszynie, która obejmuje cały ówczesny powiat szczebrzeski. W 1471 r. Szczebrzeszyn przechodzi we władanie rodziny Tarnowskich. W mieście następuje wówczas szybki rozwój rzemiosła i handlu. Następnie w 1510 r. Szczebrzeszyn przejmują Kmitowie herbu Szreniawa, a od 1554 r. staje się własnością Górków - dziedziców Kórnika. Andrzej Górka będąc kalwinem, zakłada w Szczebrzeszynie zbór, zamieniając na ten cel kościół parafialny, a także otwiera szkołę luterską. Po śmierci Stanisława Górki 19 VI 1593 r. miasto przypadło braciom Czarnkowskim. Jednak bracia zrzekają się dóbr szczebrzeskich tzn. Szczebrzeszyna oraz 36 wsi, na rzecz Jana Zamoyskiego, który wykupuje całą włość Szczebrzeską i włącza ją do Ordynacji Zamoyskiej. Zamoyski mając na celu rozwój miasta, nadaje nowe prawa cechowe dla rzemieślników oraz wprowadza zwolnienia od opłat. Powstają nowe obiekty takie jak: ufundowany przez Zamoyskich kościół i klasztor franciszkański, kościół parafialny fundacji Mikołaja Kiślickiego, synagoga żydowska. Jan Sobieski w roku 1672 zawiązał w Szczebrzeszynie Szkołę Wojewódzką.

Rozkwit miasta nie przebiegał jednak spokojnie, dwa razy zatrzymywały go pożary i najazdy: Kozaków (1648 r.) i Szwedów (1656 r.) oraz Turków i Tatarów (1672 r.). Niemniej jednak Szczebrzeszyn szybko się odbudowuje i zmienia swój charakter stając się miastem przemysłowym. W II połowie XVIII w. powstaje m.in. manufaktura sukiennicza. Jan Jakub Zamoyski sprowadza sukienników z Zaleszczyk z Królewskiej Fabryki Włókienniczej.

Podczas I rozbioru Polski, Szczebrzeszyn zostaje włączony do Austrii, a przy organizowaniu administracji i podziału administracyjnego, Austriacy włączają miasto do cyrkułu zamojskiego. W 1809 r. przeniesiona została do Szczebrzeszyna szkoła zamojska - kontynuująca tradycję Akademii. Początkowo mieściła się w ratuszu, a później w specjalnie pobudowanym w stylu klasycystycznym kompleksie budynków. Szkoła istniała do 1852 r. zmieniając kilkakrotnie swój charakter. W 1820 r. Szczebrzeszyn był dobrze prosperującym miastem, liczył 2828 mieszkańców. Rozwijały się głównie faktury włókiennicze, produkowano sukno - przeważnie na potrzeby wojska i chłopów.

Jeśli chodzi o XIX w. to również nie oszczędził on Szczebrzeszyna, dwukrotnie po kolei zniszczyły miasto pożary (w 1865 r. i 1866 r.). Mimo to, Szczebrzeszyn rozwijał się prężnie, czego dowodem był znaczny wzrost liczby mieszkańców oraz wybudowanie m.in. młynu wodnego, foluszu i fabryki sukna.

W okresie okupacji hitlerowskiej, Niemcy popełnili w Szczebrzeszynie liczne zbrodnie, wymordowali 4.000 Żydów, częściowo wysiedlili miasto i okoliczne wioski, następnie utworzyli „Deutsche - Gemeinde Szczebrzeszyn” - Niemiecką Gminę Szczebrzeszyn. Wyzwolenie miasta nastąpiło 25 lipca 1944 r. przez oddziały 9 pułku AK dowodzone przez „Podkowę” i „Wacława” przy współudziale zbiorczej kompanii 27 dywizji wołyńskiej AK dowodzonej przez „Białego”, „Lecha” i legendarnego Persza ps. „Głaz”.

Przejdź w górę strony

Zabytki

Usytuowanie Szczebrzeszyna w miejscu gdzie krzyżowały się ważne węzły komunikacyjne: wschodni z Kijowa do Krakowa i północny znad Bałtyku do Bizancjum (tzw. „Szlak Bursztynowy"), stwarzało szansę szybkiego i systematycznego jego rozwoju i wzrostu znaczenia jako ośrodka handlowego, centrum administracyjnego i kulturalnego. Położenie to miało także i ujemne znaczenie, gdyż tędy szły najazdy na Polskę Turków, Tatarów, Kozaków, Szwedów i innych nieprzyjaciół, którzy przy okazji niszczyli miasto i zabytki. W taki sposób zniszczone zostały: zamek i otaczające miasto mury, których znaczne partie przetrwały do II Wojny Światowej, a znikome resztki znajdują się nadal w obrębie szpitala, odgradzając go od Lecznicy Zwierząt w Szczebrzeszynie. Kościół drewniany św. Mikołaja z XIV w., Kościół Unicki, drewniane domy z podcieniami i wiele innych zabytkowych budowli. W okresie II Wojny Światowej zniszczona została przez Niemców Synagoga, reszta drewnianych domów z podcieniami i wiele starych zabytkowych dworków. Z tych przyczyn, mimo starej i bogatej historii miasta, zabytków w Szczebrzeszynie zachowało się mało. Przede wszystkim są to kościoły: św. Mikołaja, św. Katarzyny, św. Leonarda, kościół unicki i odbudowana świątynia żydowska, budynek Urzędu Miasta i Gminy, kapliczka kamienna z 1650 r. upamiętniająca fakt wypędzenia Arian z miasta, budynki Liceum Ogólnokształcącego z 1819-1822 r., dobrze zachowane grodzisko ze śladami fosy, kilka dawnych dworków.

KościółŚw. Mikołaja 
Kościół Św. Katarzyny
Kościół Św. Leonarda
"Ratusz"
"Grodzisko"
"Cerkiew"
"Synagoga"
Młyn wielki wodny
Szkoły im. Zamoyskich w Szczebrzeszynie
Zespół parkowo-pałacowy w Klemensowie

Przejdź w górę strony

Polecamy strony

NowaNET
RK Niedziałek

Reklama

UNIQA
Międzynarodowe targi Lubelskie S.A.

Ogólnopolska Informacja GospodarczaWszystko o turystyceWirtualne PodlasieCoit RbitRenado

O Nas, Nasza Oferta, Kontakt, Regulamin © www.w-lubelskie.pl
Wykonanie: PHU Sebastian Woliński

online: 20